Дар таърихи халқи тоҷик зан ҳамеша ҳамчун сарчашмаи меҳру муҳаббат, тарбиягар ва ҳомии арзишҳои миллӣ мақоми баланд доштааст. Агар ба таърихи тамаддуни форсиву тоҷикӣ назар афканем, мебинем, ки дар ҳама давру замон занони тоҷик дар ташаккули шахсияти фарзандон, дар бедор кардани ҳисси ватандӯстӣ, ҳифзи фарҳанг ва нигоҳдории суннатҳои миллӣ нақши бисёр муҳим бозидаанд. Маҳз тавассути домани поки модар, сухани насиҳатомези ӯ ва меҳри беандозаи модарона дар қалби фарзанд муҳаббат ба Ватан, забон, фарҳанг ва арзишҳои миллӣ ҷой мегирад.

Таърихи пурғановати халқи тоҷик гувоҳ аст, ки занони ин сарзамин на танҳо дар ҳаёти оилавӣ, балки дар пешрафти ҷомеа, фарҳанг ва давлатдорӣ низ саҳми арзанда гузоштаанд. Дар сарчашмаҳои таърихӣ, аз ҷумла дар осори бузургони адабиёт ва таърих, ба мақому манзалати зан, хусусан модар, таваҷҷуҳи махсус зоҳир шудааст. Зеро модар аввалин омӯзгори инсон ба ҳисоб меравад. Фарзанд пеш аз он ки аз мактаб, ҷомеа ё китобҳо дониш бигирад, аз модар тарбияи ахлоқӣ ва маънавӣ мегирад. Аз ҳамин ҷиҳат, тарбияи ватандӯстӣ низ пеш аз ҳама дар муҳити оила ва зери таъсири модар ташаккул меёбад.

Дар давраҳои қадимаи таърих занони тоҷик дар баробари мардон дар ҳифзи сарзамин ва нигоҳдории шарафи миллат саҳм доштанд. Қаҳрамониҳои занони ориёӣ дар ривояту достонҳои таърихӣ низ зикр шудаанд. Дар осори таърихиву адабӣ аз заноне ёд мешавад, ки бо ҷасорат ва шуҷоати худ барои ҳифзи ватан ва шаъну шарафи миллат мубориза бурдаанд. Ин гуна намунаҳо ба наслҳои баъдӣ ҳамчун рамзи далерӣ, ирода ва муҳаббат ба ватан хизмат кардаанд.

Дар асрҳои миёна низ занони тоҷик дар рушди илму фарҳанг ва тарбияи фарзандони донишманд саҳм гузоштаанд. Дар бисёр оилаҳои донишмандон ва мутафаккирон маҳз модар бо хирадмандӣ ва тарбияи дуруст фарзандони бузургро ба камол расонидааст. Таърих нишон медиҳад, ки бисёр шахсиятҳои маъруфи илму фарҳанг аз муҳити оилавии пурмеҳр ва тарбияи оқилонаи модарон баҳра гирифтаанд. Модарон дар он давраҳо фарзандонро дар рӯҳияи ростқавлӣ, адолатпарварӣ, муҳаббат ба дониш ва садоқат ба сарзамин тарбия мекарданд.

Дар адабиёти классикии форсиву тоҷикӣ низ нақши зан ва модар ҳамчун тарбиягари инсон бисёр баланд баҳо дода шудааст. Шоирону мутафаккирон борҳо таъкид кардаанд, ки модар сарчашмаи покии ахлоқ, меҳрубонӣ ва тарбияи инсон аст. Маҳз тавассути меҳру муҳаббати модар фарзанд ба арзишҳои инсондӯстӣ ва ватандӯстӣ ошно мегардад. Аз ин рӯ, дар фарҳанги тоҷикӣ эҳтироми модар ва зан ҳамчун арзиши бузурги маънавӣ ҷойгоҳи махсус дорад.

Дар давраҳои навини таърих низ занони тоҷик дар ташаккули ҷомеа ва тарбияи насли нав саҳми назаррас гузоштаанд. Дар замони муосир занон на танҳо ҳамчун модар ва тарбиягар, балки ҳамчун омӯзгор, олим, табиб, фарҳангшинос ва роҳбари ҷомеа фаъолият намуда, дар рушди давлат ва ҷомеа саҳми арзанда мегузоранд. Ҳузури фаъолонаи занон дар соҳаҳои гуногуни ҳаёти ҷомеа нишон медиҳад, ки онҳо дар баробари иҷрои вазифаи муқаддаси модарӣ дар пешрафти ҷомеа низ нақши муҳим доранд.

Имрӯз тарбияи насли ватандӯст яке аз вазифаҳои муҳими ҷомеа ба ҳисоб меравад. Ҷаҳони муосир бо ҳама пешрафтҳои илмӣ ва технологӣ ҳамзамон бо худ хатарҳо ва таҳдидҳои гуногунро низ ба бор овардааст. Дар чунин шароит масъалаи тарбияи ҷавонон дар рӯҳияи ватандӯстӣ, эҳтиром ба арзишҳои миллӣ ва ҳифзи фарҳанг аҳамияти махсус пайдо мекунад. Дар ин раванд нақши зан, хусусан модар, бениҳоят муҳим мебошад.

Модар дар муҳити оила аввалин шахсе мебошад, ки ба фарзанд маънои Ватан, миллат, забон ва фарҳангро мефаҳмонад. Кӯдак ҳанӯз дар синни хурдсолӣ аз суханони модар, аз афсонаҳо, ҳикояҳо ва панду андарзҳои ӯ дар бораи таърих ва қаҳрамониҳои гузаштагон маълумот мегирад. Ин гуна ҳикояҳо дар шуури кӯдак эҳсоси ифтихор аз миллат ва муҳаббат ба Ватанро бедор мекунанд.

Занони тоҷик имрӯз низ идомадиҳандаи анъанаҳои неки гузаштагон мебошанд. Онҳо бо меҳнати ҳалол, тарбияи дуруст ва фаъолият дар соҳаҳои гуногун ба ҷомеа хизмат мекунанд. Модарони тоҷик дар баробари тарбияи фарзандон онҳоро ба эҳтироми Ватан, рамзҳои давлатӣ, забони миллӣ ва фарҳанги миллӣ ҳидоят менамоянд. Маҳз чунин тарбия боис мегардад, ки ҷавонон худро фарзанди ҳақиқии Ватан эҳсос намоянд.

Дар ҷомеаи имрӯза масъалаи баланд бардоштани мақоми зан ва дастгирии онҳо низ яке аз самтҳои муҳими сиёсати иҷтимоӣ ба ҳисоб меравад. Зеро зане, ки соҳиби дониш, маърифат ва ҷаҳонбинии васеъ аст, метавонад фарзандони худро низ дар рӯҳияи баланди маънавӣ ва ватандӯстӣ тарбия намояд. Аз ин рӯ, таваҷҷуҳ ба таҳсилоти занон, рушди қобилият ва имкониятҳои онҳо дар ниҳоят ба манфиати тамоми ҷомеа мебошад.

Таҷрибаи таърихӣ нишон медиҳад, ки ҳар миллате, ки ба мақоми зан ва модар эҳтиром мегузорад, дар тарбияи насли солим ва ватандӯст муваффақ мегардад. Зеро модар на танҳо тарбиягари фарзанд, балки тарбиягари ҷомеа мебошад. Аз домани модар инсонҳои донишманд, қаҳрамон, олим ва ҳомиёни Ватан ба камол мерасанд.

Имрӯз низ дар Тоҷикистон занони зиёде фаъолият доранд, ки бо хизматҳои худ дар тарбияи насли нав саҳми арзанда мегузоранд. Онҳо ҳамчун омӯзгор, олим, табиб ва ходимони ҷамъиятӣ дар рушду пешрафти кишвар иштирок намуда, барои тарбияи ҷавонони ватандӯст талош мекунанд. Ин гуна занон барои ҷомеа намунаи ибрат ба ҳисоб мераванд ва фаъолияти онҳо нишон медиҳад, ки зан метавонад ҳамзамон модари меҳрубон, мутахассиси варзида ва шахсияти фаъол дар ҷомеа бошад.

Ҳамин тавр, нақши занони тоҷик дар тарбияи насли ватандӯст аз аҳамияти бузург бархӯрдор аст. Аз давраҳои қадим то имрӯз занон ҳамчун тарбиягарони асосии ҷомеа хизмат карда, дар қалби фарзандон муҳаббат ба Ватан, эҳтиром ба арзишҳои миллӣ ва масъулиятшиносиро парвариш намудаанд. Ояндаи ҳар миллат аз тарбияи насли нав вобаста аст ва дар ин раванд саҳми занони тоҷик бениҳоят муҳим мебошад.

Бо такя ба таҷрибаи таърихӣ ва анъанаҳои неки миллӣ метавон гуфт, ки занони тоҷик минбаъд низ дар тарбияи насли ватандӯст ва бунёди ҷомеаи солим нақши муҳим мебозанд. Меҳру муҳаббати модар, ҳикмати занона ва масъулияти баланди онҳо кафолат медиҳад, ки наслҳои оянда низ бо ҳисси баланди ватандӯстӣ, худшиносӣ ва ифтихори миллӣ ба воя мерасанд ва барои рушду ободии Ватан содиқона хизмат мекунанд.

Чорашнбезода Маҳбуба-номзади илмҳои сиёсӣ, омузгори кафедраи тибби ҳарбӣ