Таърихи кадима ва некномии миллати тоҷик гувоҳ аст, ки соҳибихтиёрии сиёсӣ, озодии милли ва саодати мардумӣ барои ҳар як халқу ватан бузургтарин ва азизтарин неъмати рӯи замин ба шумор меравад. Имсол халқи шарифи Ҷумҳурии Тоҷикистон санаи мубораку тақдирсоз - 35-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва 29-солагии Рӯзи Ваҳдати миллиро дар фазои сулҳу осоиш, ҳамдилии комил ва созандагии бесобиқа ҷашн мегирад. Ин ҷашни бошукӯҳ на танҳо як марҳалаи ҳисоботи хронологии таърих, балки рамзи эҳёи дубораи яке аз қадимтарин миллатҳои мутамаддини дунё ва таҳкими пояҳои давлатдории муосири тоҷикон аст.

 

Агар ба умқи се даҳсолаи гузашта назар андозем ва саҳифаҳои аввалини таърихи нави худро варақ занем, дарк мекунем, ки озодии сиёсӣ ва ҳамбастагии мардумӣ мисли ду боли як шоҳини баландпарвоз ҳастанд. Боли аввал - Истиқлолият - ба мо ҳуқуқи соҳибдавлатӣ, шинохти байналмилалӣ ва харитаи сиёсии ҷаҳонро дод. Боли дувум - Ваҳдати миллӣ - миллатро аз парокандагӣ, нестшавӣ ва парокандагии ҷуғрофию маънавӣ наҷот бахшид. Шоири шаҳири Ҷумҳурии Тоҷикистон, устод Лоиқ Шералӣ ин робитаи ҷудонашавандаи озодӣ ва сулҳро чӣ қадар зебо ва муассир тасвир кардааст:

Истиқлол омад, то ки мо соҳибватан бошем,
Дар зери чатри ваҳдаташ як ҷону тан бошем.
Гар ваҳдати миллӣ набошад, сипари мо нест,

                                                                                                                Дар даҳри пурпарешонӣ бе ватан бошем.

Дар ибтидои солҳои 90-уми асри гузашта Тоҷикистони тозаистиқлол ба гирдоби ҷанги таҳмилии шаҳрвандӣ кашида шуд, ки хатари маҳви давлат ва пошхӯрии миллати тоҷикро ба миён овард. Ин давра яке аз фоҷиабортарин марҳалаҳои таърихи замони нави мо буд. Иқтисодиёти кишвар фалаҷ гардид, сохторҳои низомию давлатӣ аз байн рафтанд ва беш аз як миллион ҳамватани мо гуреза ва овораи кишварҳои бегона шуданд. Халқи тоҷик, ки ҳазорон сол бо фарҳанг, адабиёт ва дониши худ ҷаҳонро мунаввар месохт, дар вартаи нестшавӣ қарор гирифт.

 

Танҳо тавассути хиради азалӣ, ақли салим ва ҳамдилии мардум мо тавонистем аз ин имтиҳони сахти таърих гузашта, ба сулҳи пойдор даст ёбем. Муаррихону сиёсатшиносон ин равандро «аз ҷабҳаи ҷанг ба соҳили наҷот омадан» меноманд, ки дар ҳақиқат муъҷизаи сиёсии замони муосир буд. Мо ба ҷаҳон собит намудем, ки халқи тоҷик дорои хиради азалии сулҳофарӣ аст ва метавонад дар заминаи гузаштҳои дуҷониба ва муҳаббат ба Ватан кохи сулҳи худро бунёд намояд.

 

Дар лаҳзаҳои ҳассостарини таърихӣ, ки ояндаи давлатдорӣ ва тақдири миллат дар мӯи лангон овезон буд ва касе масъулияти роҳбарии давлати ба хун олударо ба зимма гирифтан намехост, Иҷлосияи XVI-уми Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар шаҳри Хуҷанди бостонӣ (ноябри соли 1992) баргузор гардид. Ин ҳамоиши таърихӣ хишти аввали кохи сулҳ ва таҳкурсии наҷоти давлати ҷавони тоҷикон шуд. Маҳз дар ҳамин иҷлосияи тақдирсоз роҳбари ҷасур, дурандеш ва фарзанди фарзонаи миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба ҳайси Раиси Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Роҳбари давлат интихоб гардиданд.

 

Сарвари ҷавони давлат дар нахустин суханронии худ изҳори доштанд, ки барои ба даст овардани сулҳ ва баргардонидани тамоми гурезаҳо ҷони худро фидо хоҳад кард. Изҳороти таърихии ӯ: «Ман ба шумо сулҳ меорам ва то даме ки як нафар гурезаи тоҷик дар хориҷ аз ватан аст, ман худро ором ҳис намекунам» - дар қалби миллионҳо тоҷикистониёни ноумед шуълаи умед ва бовариро ба оянда фурӯзон намуд. Ин савганди таърихӣ нишони садоқати бепоён ба халқу Ватан буд, ки бо амалҳои солеҳ ва қадамҳои устувор исботи худро ёфт.

Роҳбари давлат бо ҷасорату матонати беназир ҷони худро ба хатар гузошта, ба хотири мусолиҳаи миллӣ, оштӣ додани тарафҳои даргир ва баргардонидани гурезаҳо ба минтақаҳои ҷангзада ва кишвари ҳамсояи Афғонистон сафарҳои сершумор намуданд. Музокироти тӯлонӣ ва мураккаби сулҳи тоҷикон, ки дар давлатҳои гуногуни ҷаҳон идома ёфт, ниҳоят бо имзои Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва созгории миллӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон (27 июни соли 1997 дар шаҳри Москва) нуқтаи гардиши бузургеро дар таърихи муосири мо гузошт.

 

Муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон маҳз бо ҳамин фалсафаи инсондӯстӣ ва ҳамоҳангсозии аъзои пайванди миллат тавонистанд ҷисми маҷрӯҳи Тоҷикистонро шифо бахшанд. Халқи тоҷик таҳти роҳбарии ин шахсияти барҷаста аз вартаи ҳалокат наҷот ёфт, тамоми гурезаҳо ба Ватан баргаштанд, хонаҳои вайроншуда азнавсозӣ шуданд ва сохтори давлатдории миллӣ барқарор гардид. Имрӯз Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар таърихи нави ҷаҳон ҳамчун меъмори сулҳ, эҳёгари давлатдории миллӣ ва сиёсатмадори сатҳи ҷаҳонӣ шинохта мешаванд. Таҷрибаи сулҳи тоҷикон ҳамчун модели беназири ҳалли низоъҳои дохилӣ аз ҷониби созмонҳои байналмилалӣ, аз ҷумла Созмони Милали Муттаҳид мавриди омӯзиш қарор гирифт.

 

Даврони соҳибихтиёрӣ ва 35 соли рушди мустақил барои Ҷумҳурии Тоҷикистон марҳалаи бунёдкориҳои азим, таҳаввулоти куллӣ дар соҳаи иқтисод ва расидан ба ҳадафҳои стратегии миллӣ гардид. Дар ин муддати кӯтоҳи таърихӣ кишвари мо тавонист се ҳадафи асосии стратегӣ - таъмии истиқлолияти энергетикӣ, баромадан аз бунбасти коммуникатсионӣ ва ҳифзи амнияти озуқавориро қадам ба қадам амалӣ намояд ва заминаи устуворро барои ҳадафи чорум - саноатикунонии шитобони кишвар гузорад.

 

Энергетика рагҳои ҳаётии иқтисодиёти муосир аст. Дар аввали солҳои мустақилият кишвари мо, бахусус дар фасли зимистон, ба буҳрони шадиди неруи барқ рӯбарӯ буд. Бунёд ва ба истифода додани чархаҳои аввали Неругоҳи барқи обии «Роғун» - ин кохи бузурги нури Тоҷикистон ва минтақа, сохтмони неругоҳҳои «Сангтӯда-1» ва «Сангтӯда-2», таҷдиду азнавсозии неругоҳҳои бузурги «Норак», «Сарбанд» ва «Қайроққум» собит сохтанд, ки кишвари мо ба маркази бузурги тавлиди энергияи сабз ва экологию арзон дар Осиёи Марказӣ табдил ёфтааст. Роғун на танҳо як иншооти техникӣ, балки рамзи номус, нанг, шараф ва қудрати миллии ҳар як тоҷикистонӣ ба шумор меравад. Устод Бозор Собир дар бораи қудрати созандагии ин миллат ва пайванди он бо замин чунин мегӯяд:

 

                         Мо зи кӯҳему зи кӯҳе лаъли ҷон афкандаем,
                         Дар дили сахти ҷаҳон нақши нишон афкандаем.
                         Роҳи моро кас набандад дар масири зиндагӣ,
                        Чун ба рӯи рӯдҳо садди равон афкандаем.

 

Тӯли се даҳсола зиёда аз ҳазорон километр роҳҳои дорои аҳамияти байналмилалӣ сохта ва азнавсозӣ шуданд. Роҳҳои мошингарди Душанбе - Чанак, Душанбе - Кӯлоб - Хоруғ - Кулма, Кӯлоб - Қалъаихум ва дигар шоҳроҳҳо Тоҷикистонро ба чорроҳаи транзитии минтақа мубаддал намуданд. Наворҳои нақбҳои «Истиқлол», «Шаҳристон», «Озодӣ» ва «Хатлон» қалби кӯҳҳои сарбалаки моро шикофта, вилоятҳо ва минтақаҳои ҷудогонаи кишварро, ки қаблан дар фасли зимистон 6 моҳ аз ҳам ҷудо буданд, ба ҳам пайвастанд. Ин дастовард қаламрави воҳиди иқтисодию ҷуғрофии кишварро таъмин намуд.

Рушди соҳаи кишоварзӣ, тақсими заминҳои президентӣ, бунёди садҳо ва ҳазорон корхонаҳои хурду бузурги саноатӣ имкон доданд, ки бозори дохилии кишвар бо маҳсулоти хушсифати ватанӣ таъмин карда шавад. Ҳадафи чоруми стратегӣ - саноатикунонии шитобон - замина гузошт, ки Ҷумҳурии Тоҷикистон аз кишвари аграрӣ ба мамлакати аграрӣ-саноатӣ мубаддал гашта, содироти маҳсулоти тайёрро ба хориҷи кишвар афзоиш диҳад. Корхонаҳои азими саноати кӯҳӣ, бофандагӣ, коркарди металлҳо ва маҳсулоти сохтмонӣ имрӯз заминаи асосии иқтисоди миллии моро ташкил медиҳанд.

 

Дар шароити имрӯзаи ҷаҳонишавии шитобон, ки сайёра бо буҳронҳои шадиди сиёсӣ, низоъҳои мураккаби геополитикӣ, тағйирёбии босуръати иқлим ва таҳдидҳои нави амниятӣ (аз ҷумла терроризм, экстремизм, киберҷиноятҳо ва ҷангҳои иттилоотӣ) рӯбарӯ аст, ҳамбастагии мардумӣ ва якпорчагии миллат аҳамияти дучанд ва ҳаёти пайдо мекунад. Ваҳдати миллӣ барои Ҷумҳурии Тоҷикистон танҳо як мафҳуми сиёсӣ, хушк ё идеологӣ нест; он сипари устувор, кафолати субот, манбаи илҳом ва пойдевори амнияти миллии мо мебошад.

 

Фирдавсии бузург дар «Шоҳнома»-и ҷовидони худ аҳамияти иттиҳод ва ҳамдилиро дар ҳифзи ватан чунин таъкид кардааст:

Биёед, то ҳама даст ба ҳам диҳем,
Бад-ин вожаи нек сар барнаҳем.
Чу канда шавад кӯҳе аз ҷои хеш,
Намонад ба ҷое дигар қавму киш.
Надорем шаҳру ватанро ба бад,
Ки бар мо аз ин бад калид омад.

 

Ин ҳамдилӣ ва якпорчагии маънавӣ дар таҳкими институтҳои давлатдорӣ, рушди ҷомеаи шаҳрвандӣ ва баланд бардоштани обрӯю эътибори кишвар дар сатҳи байналмилалӣ нақши калидӣ бозид. Ҷумҳурии Тоҷикистони имрӯза кишварест, ки ташаббусҳои ҷаҳонии он дар соҳаи об, ҳифзи пиряхҳо ва мубориза бо терроризм аз ҷониби Созмони Милали Муттаҳид ва кишварҳои бузурги ҷаҳон пазируфта ва дастгирӣ мешаванд. Соли 2025 эълон шудани «Соли байналмилалии ҳифзи пиряхҳо» ва заминаҳои дигари байналмилалии «Раванди Душанбе дар соҳаи об» маҳсули ҳамин суботи дохилӣ, тинҷию осоиштагӣ ва эътимоди ҷомеаи ҷаҳонӣ ба сиёсати хирадмандона ва созандаи давлати мо мебошанд.

 

Шоири муосири тоҷик, Камол Насрулло дар бораи аҳамияти ҳифзи ин сулҳу ваҳдат чунин мегӯяд:

Ваҳдат барои мо нафаси тозаи ҳаёт аст,
Озодии мо, қудрати мо, фатҳу наҷот аст.
Ҳар кас, ки ба ин кохи муқаддас бизанад санг,
Дар дафтари таърихи ватан маҳви мамот аст.

 

Ваҳдати маънавии халқи Ҷумҳурии Тоҷикистон, новобаста аз мансубияти миллию динӣ ва минтақавӣ, кафили он аст, ки ҳеҷ як қувваи бадхоҳи дохилию хориҷӣ наметавонад ба оромию осоиштагии ин сарзамини муқаддаси ниёгон рахна ворид созад. Суботи сиёсӣ замина гузошт, ки мо барномаҳои дарозомуддати рушди иқтисодиёти сабз, рақамисозии соҳаҳо ва баланд бардоштани сатҳи некуаҳволии мардумро бо муваффақият амалӣ намоем.

 

Ояндаи ҳар як давлати мутамаддин ва пешрафта дар дасти насли ҷавони соҳибмаърифат, ватандӯст ва дорои тафаккури созандаи он аст. Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳти роҳбарии Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон сиёсати давлатии ҷавононро яке аз самтҳои афзалиятнок ва калидии сиёсати умумидавлатӣ эълон кардааст. Ҷавонони замони соҳибихтиёрӣ дар шароити тамоман нав - озод, соҳибмаърифат ва боэътимод ба қудрати илмию ҷисмонии хеш ба воя расида истодаанд. Онҳо ояндасозони ин кишваранд.

Имрӯз соҳаҳои маориф, илм, технологияҳои муосири рақамӣ ва варзиши байналмилалӣ ба майдони зафарҳои дурахшони насли ҷавони мо табдил ёфтаанд. Бунёди мактабҳои муосири типи нав, литсейҳо, донишгоҳҳои муосир, марказҳои технологӣ ва идрорпулиҳои мухталифи давлатӣ (аз ҷумла идрорпулии байналмилалии «Дурахшандагон») шароит фароҳам оварданд, ки ҷавонони тоҷик дар бонуфузтарин марказҳои илмии ҷаҳон таҳсил намуда, донишҳои муосирро аз худ кунанд.

 

Ҳамовозӣ ба даъватҳои устод Рӯдакӣ, ки ҳамеша ба омӯзиши илму дониш даъват мекард, имрӯз дар байни ҷавонони мо баръало дида мешавад:

 

Дониш талабу бузургӣ омӯз,
Тавфиқ ба ҳақ талаб шабу рӯз.
Ҳеҷ кас аз тирӣ баланд нашуд,
Дониш талабу ба дӯстӣ кӯш.

 

Ғолибиятҳои беназири варзишгарони ҷавони мо дар бозиҳои олимпӣ, мусобиқаҳои ҷаҳонию осиёӣ ва қомат афрохтани парчами серанги Ҷумҳурии Тоҷикистон дар гӯшаҳои гуногуни сайёра нишони он аст, ки ин насли сарбаланд ворисони ҳақиқии Истиқлолият ва ҳимоятгарони содиқи Ваҳдати миллӣ ҳастанд. Ҷавонон вазифадоранд, ки бо омӯзиши илмҳои дақиқ, технологияҳои навин ва забонҳои хориҷӣ уфуқҳои нави рушди иқтисодиёти даврӣ, сабз ва инноватсионии кишварро заминагузорӣ кунанд. Онҳо бояд сипари иттилоотии Ватан бошанд ва нагузоранд, ки идеологияҳои бегона ба зеҳни ҷомеа таъсири манфӣ расонанд.

 

Масири 35-солаи Истиқлолияти давлатӣ ва 29-соли Ваҳдати миллӣ собит намуд, ки халқи тоҷик дорои қудрати бузурги созандагӣ, сабру таҳаммули беназир ва хиради азалии давлатсозӣ мебошад. Ин ду неъмати бебаҳо арзишҳои муқаддасе мебошанд, ки барои ба даст овардани онҳо хуни дил хорда шудааст ва заҳматҳои шабонарӯзии ҳазорон фарзандони содиқи Ватан дар он нуҳуфта аст.

 

Ҳифзи ин муқаддасот, арҷгузорӣ ба рамзҳои давлатӣ (Парчам, Нишон, Суруди миллӣ), эҳтироми забони модарӣ ва таҳкими соҳибихтиёрии кишвар қарзи фарзандӣ, виҷдонӣ ва шаҳрвандии ҳар як сокини ин диёри биҳиштосо аст. Мо бояд ҳамеша дар ёд дошта бошем, ки Ватан танҳо як ҷуғрофия нест, Ватан номус, шараф ва ояндаи фарзандони мост. Камоли Хуҷандӣ чӣ қадар зебо фармудааст:

Гарчи дар ғурбат камоли фазл афзун мешавад,
Хушдилӣ дар хоки поки кишвари худ дигар аст.

 

Ба муносибати ин ду ҷашни бузургу муқаддас - 35-солагии Истиқлолияти давлатӣ ва 29-солагии Рӯзи Ваҳдати миллӣ - тамоми халқи шарифи Ҷумҳурии Тоҷикистон ва ҳамватанони бурунмарзиро таҳният мегӯем. Бигзор, фазои Ватани азизи мо ҳамеша софу беғубор, сулҳу суботаш пойдор, ваҳдати мардумаш ҷовидон ва уфуқҳои рушди давлатдории миллиамон беканору дурахшон бошанд!

 

Сарбаландӣ ва соҳибиқболии миллати созандаи тоҷик ва давлати Ҷумҳурии Тоҷикистон то ҷаҳон ҳаст, боқӣ бимонад!

 

Турди-Аханова Ирода .- омузгори кафедраи забонҳои хориҷӣ

---