Конститутсия ҳамчун қонуни асосии давлат дар низоми ҳуқуқии ҳар як ҷомеа мақоми махсус дорад. Он асосҳои сохтори давлатдорӣ, ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд, вазифаҳои мақомоти давлатӣ ва принсипҳои асосии муносибатҳои ҷамъиятиро муайян менамояд.

Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон 6 ноябри соли 1994 Конститутсия қабул гардидааст. Ҳамасола ин сана ҳамчун Рӯзи Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон таҷлил карда мешавад.

Таҷлили Рӯзи Конститутсия дар муассисаҳои таҳсилоти олии касбӣ на танҳо як чорабинии идона, балки воситаи муҳими тарбияи ҳуқуқӣ, ватандӯстӣ, худшиносии миллӣ ва баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии донишҷӯён ба шумор меравад.

Аз ин рӯ, ташкилу гузаронидани чорабиниҳои гуногун бахшида ба ин сана дар мактабҳои олӣ бояд бо назардошти ҳадафҳои таълимӣ, тарбиявӣ ва маърифатӣ ба роҳ монда шавад.

Ҳадафи асосии таҷлили Рӯзи Конститутсия баланд бардоштани сатҳи донишҳои ҳуқуқии донишҷӯён, шинос намудани онҳо бо мазмуну муҳтавои Конститутсия ва ташаккули муносибати эҳтиромона нисбат ба қонун мебошад.

Вазифаҳои асосии чорабиниҳо инҳоянд:

- баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии донишҷӯён;

- шарҳу тавзеҳи аҳаммияти Конститутсия дар ҳаёти давлат ва ҷомеа;

- шинос намудани ҷавонон бо ҳуқуқу озодиҳо ва уҳдадориҳои конститутсионӣ;

- тарбияи ҳисси ватандӯстӣ ва масъулияти шаҳрвандӣ;

- ташаккули эҳтиром ба қонун ва арзишҳои демократӣ;

- ҷалби донишҷӯён ба омӯзиши мустақилонаи масъалаҳои ҳуқуқӣ.

Дар муассисаҳои таҳсилоти олии касбӣ таҷлили Рӯзи Конститутсияро бо шаклҳои гуногун ташкил кардан мумкин аст.

Яке аз шаклҳои асосии таҷлили ин сана баргузории конференсияҳои илмӣ-назариявӣ мебошад. Дар чунин конференсияҳо омӯзгорон, олимони соҳаи ҳуқуқ, намояндагони мақомоти давлатӣ ва донишҷӯён иштирок намуда, масъалаҳои марбут ба таърихи қабули Конститутсия, нақши он дар рушди давлатдорӣ ва кафолатҳои ҳуқуқу озодиҳои инсонро мавриди баррасӣ қарор медиҳанд.

Мавзуъҳои пешниҳодшаванда:

1)    Конститутсия — санади олии ҳуқуқии давлат;

2)    Нақши Конститутсия дар таҳкими давлатдории миллӣ;

3)    Ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд дар Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон;

4)    Ҷавонон ва фарҳанги риояи қонун;

5)    Конститутсия ва рушди ҷомеаи ҳуқуқбунёд.

 

Мизи мудаввар яке аз усулҳои самарабахши ҷалби донишҷӯён ба муҳокимаи масъалаҳои ҳуқуқӣ мебошад.

Дар ин чорабинӣ донишҷӯён метавонанд доир ба мазмуну муҳтавои моддаҳои Конститутсия, ҳуқуқу уҳдадориҳои шаҳрвандон ва нақши ҷавонон дар рушди ҷомеаи ҳуқуқбунёд мубодилаи афкор намоянд.

Бо иштироки омӯзгорони фанҳои ҳуқуқшиносӣ ва мутахассисони соҳаи ҳуқуқ дарсҳои кушод ташкил карда мешаванд.

Дар рафти дарсҳо таърихи қабули Конститутсия, сохтор, принсипҳои асосӣ ва аҳаммияти он дар танзими муносибатҳои ҷамъиятӣ шарҳ дода мешавад.

Баргузории озмунҳои зеҳнӣ, викторинаҳо ва саволу ҷавобҳои ҳуқуқӣ имкон медиҳад, ки донишҷӯён донишҳои худро дар шакли шавқовар санҷанд.

Масалан, озмунҳоро таҳти унвонҳои зерин ташкил кардан мумкин аст:

-       «Конститутсияро меомӯзем»;

-       «Ҳуқуқҳои худро медонем»;

-       «Қонун ва ҷомеа»;

-       «Донишманди беҳтарини ҳуқуқ».

Дар китобхонаҳои донишгоҳҳо намоишгоҳҳои махсус ташкил намуда, матни Конститутсия, адабиёти ҳуқуқӣ, китобҳои илмӣ ва маводи таърихиро ба маърази тамошо гузоштан мумкин аст.

Ҳамзамон, таҳияи гӯшаҳои иттилоотӣ, лавҳаҳо ва буклетҳо оид ба ҳуқуқу уҳдадориҳои шаҳрвандон низ аҳаммияти калон дорад.

Дар баробари чорабиниҳои илмӣ, гузаронидани барномаҳои фарҳангиву маърифатӣ низ муҳим мебошад.

Аз ҷумла:

- баргузории маҳфилҳои адабӣ ва фарҳангӣ;

- қироати шеърҳо дар васфи Ватан, қонун ва давлатдорӣ;

- намоиши саҳначаҳои тарбиявӣ оид ба эҳтироми қонун;

- омода намудани барномаҳои телевизионӣ ва радиоӣ;

- таҳияи роликҳои кӯтоҳи видеоӣ оид ба аҳаммияти Конститутсия;

- ташкили вохӯриҳо бо ҳуқуқшиносон ва намояндагони мақомоти ҳифзи ҳуқуқ.

Ин гуна чорабиниҳо ба баланд гардидани шавқу рағбати донишҷӯён нисбат ба омӯзиши ҳуқуқ ва арзишҳои шаҳрвандӣ мусоидат мекунанд. Дар шароити рушди технологияҳои иттилоотӣ истифодаи воситаҳои рақамӣ дар ташкилу гузаронидани Рӯзи Конститутсия самаранок мебошад.

Аз ҷумла, донишгоҳҳо метавонанд:

-       презентатсияҳои электронӣ таҳия намоянд;

-       викторинаҳои онлайн баргузор кунанд;

-       тавассути сомонаи донишгоҳ маводи маърифатӣ нашр намоянд;

-       видеороликҳои таълимӣ омода созанд;

-       дар шабакаҳои иҷтимоӣ иқдомҳои иттилоотӣ ташкил кунанд.

 

Истифодаи чунин имкониятҳо барои ҷалби бештари донишҷӯён ва паҳн намудани донишҳои ҳуқуқӣ мусоидат менамояд.

Дар ташкили чорабиниҳои бахшида ба Рӯзи Конститутсия нақши омӯзгорон ва донишҷӯён муҳим аст.

Омӯзгорон бояд ҳамчун роҳнамо ва ташкилкунанда баромад намуда, донишҷӯёнро ба омӯзиши амиқи Конститутсия ва масъалаҳои ҳуқуқӣ ҷалб намоянд.

Донишҷӯён бошанд, метавонанд дар таҳияи маърӯзаҳо, гузаронидани викторинаҳо, омода намудани саҳначаҳо ва ташкили намоишгоҳҳо фаъолона иштирок кунанд.

Ҷалби донишҷӯён ба чунин чорабиниҳо на танҳо дониши назариявии онҳоро тақвият мебахшад, балки малакаҳои таҳлил, суханронӣ, баҳсу мунозира ва масъулияти иҷтимоии онҳоро низ инкишоф медиҳад.

Барои ташкили мақсадноки чорабинӣ нақшаи зеринро пешниҳод кардан мумкин аст:

1. Таҳияи нақшаи чорабиниҳо ва таъсиси гурӯҳи корӣ.

2. Ороиши толор ва гӯшаҳои иттилоотӣ.

3. Баргузории маҷлиси тантанавӣ бахшида ба Рӯзи Конститутсия.

4. Шунидани маърӯзаҳои илмӣ ва маърифатӣ.

5. Ташкили мизи мудаввар бо иштироки мутахассисони соҳаи ҳуқуқ.

6. Гузаронидани викторина ва озмуни донишҳои ҳуқуқӣ.

7. Ташкили намоишгоҳи китоб ва маводи ҳуқуқӣ.

8. Баргузории барномаи фарҳангӣ ва адабӣ.

9. Ҷамъбасти чорабиниҳо ва қадрдонии донишҷӯёни фаъол.

Ҳамин тариқ, дар маҷмӯъ, ташкилу гузаронидани Рӯзи Конститутсия дар муассисаҳои таҳсилоти олии касбӣ бояд хусусияти фарогир, илмӣ, маърифатӣ ва тарбиявӣ дошта бошад.

Чунин чорабиниҳо барои баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии ҷавонон, таҳкими эҳтиром ба қонун, дарки ҳуқуқу уҳдадориҳои шаҳрвандӣ ва ташаккули мавқеи фаъоли шаҳрвандӣ мусоидат менамоянд.

Муҳим он аст, ки таҷлили Рӯзи Конститутсия танҳо бо баргузории маҷлисҳои тантанавӣ маҳдуд нагардида, ба раванди омӯзишу тарбияи ҳуқуқии донишҷӯён пайваст карда шавад.

Зеро ҷавонони дорои маърифати баланди ҳуқуқӣ метавонанд дар рушди ҷомеаи ҳуқуқбунёд, таҳкими давлатдорӣ ва пешрафти Тоҷикистони соҳибистиқлол саҳми арзанда гузоранд.

Давлатов Д. А.-номзади илмҳои педагогӣ, ассистенти кафедраи физикаи тиббӣ ва биологӣ бо асосҳои технологияи информатсионӣ

---