ТАРБИЯИ ҶАВОНОН-ДОНИШҶӮЁНИ МАКТАБҲОИ ОЛӢ ДАР МИСОЛИ АҚИДАҲОИ ПЕДАГОГИИ АСОСГУЗОРИ АДАБИЁТИ КЛАССИКИИ ТОҶИКУ ФОРС АБУАБДУЛЛО РӮДАКӢ
“Устод Рӯдакӣ на танҳо поягузори адабиёти тоҷику форс, одамушшуаро, султони шоирон, қофиласолори шеър ва соҳибқирони шоирӣ, балки рамзи бедориву худшиносӣ ва истиқлолхоҳӣ, инчунин рамзи ҷовидонаи адаб ва фарханги миллати куҳанбунёди тоҷик мебошад.... Хизмати таърихии устод Рӯдакӣ боз дар он аст, ки қадри суханро ба арши аъло расонида, мустақилияти адабиётро фароҳам овард ва адабиёти моро ба ҷаҳониён муаррифӣ кард. Шеъри Рӯдакӣ бо мазмуну муҳтавои олӣ ва арзишҳои башардӯстонаи худ аҳли башарро ба сулҳу рафоқат, дӯстиву адолат, бародариву баробарӣ рӯзгори босаодат, озодандешӣ ва ҳамгироӣ даъват сохта, ҳамчун рамзи ваҳдати фарҳангӣ ба мардуми олам то кунун хизмат мерасонад. Шеъри Рӯдакӣ дар таърихи мардуми куҳанбунёди мо ба монанди гулбуни ҳамешабаҳорест, ки бо накҳати атрбораш зиндагии моро доим муаттару зебо месозад”.[1,221.229]
Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон.
Мувофиқи Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон дар бораи рӯзҳои ид дар ҷумҳурии мо ҳар сол 22 сентябр Рӯзи Асосгузори адабиёти тоҷику-форс Абуабдулло Рӯдакӣ ҷашн гирифта мешавад. [7,2]
Имрӯзҳо фаҳмиши хосияти фарҳанги миллӣ, дарки ҳамаҷонибаи сарвати арзишҳои маънавии халқи худ бидуни омӯзиши амиқи мушкилоти таълим ва тафаккури педагогии пешиниён имконнопазир аст.
Ҳадафи стратегии мо ба рушди тарбияи ватандӯстона ва маънавию ахлоқии ҷавонон, муносибати неки онҳо ба халқу миллат, ватан мусоидат намуда, барои ошноӣ пайдо намудан бо мушкилоти рушди сарзамини худ шароит фароҳам меорад.
Дар раванди таълиму тарбия зимни дарсҳои амалӣ дар намунаи ҳаёт ва фаъолияти шахсиятҳои маъруф, сиёсатмадор, ҳакиму донишмандоне, ки Ватани моро шуҳрат бахшидаанд, дар замири толибилмон ҳисси ватандӯстонӣ, шаҳрванди шоистаи Ватан буданро тарбия менамоем.
Қобили зикр аст, доир ба ин масъала андешаи донишмандон, муҳаққиқон ва мунаққидони соҳибзавқи тоҷик дар майдони илму адаб чашмзан буда, қайд намудаанд, ки: “эҷодиёти адибони гузаштаи бузурги халқи тоҷику форс “устод Абуабдулло Рӯдакӣ, Абулқосим Фирдавсӣ, Абуалӣ ибни Сино, Носири Хисрав, Саъдӣ, Ҳофиз ва дигар адибон моломол аз панду ҳикмат буда, мактаби тарғиботии беҳтарин фармудаҳои ҳаёт — вафодорӣ, аҳлият, баробарию бародарӣ, одамгарӣ, сулҳу амонӣ, накукорӣ, инсондустӣ қарор гирифтааст. Ин мавзуъҳо, аз як тараф, дар инкишофи фикрҳои иҷтимоию сиёсии халқ кӯмак расонда бошанд, аз ҷониби дигар дар тарбияи маънавии мардум ва пешрафти идеалҳои наҷибу накӯ мададгор будаанд. Дар асарҳои шоирони мазкур шаклу мазмун ба ҳам мутобиқат кардаанд. Образҳои тозаву равшан, забони гӯёву фаҳмо, услуби содаи нигориш, мазмуни баланд асоси эҷоди онҳоро ташкил медиҳад. Ин аст, ки адабиёт ҳамчун манбаи одобу ахлоқ ва афкори иҷтимоӣ ба ҷамъият ва бошандагони он хизмати калон мерасонад, маънавиёти инсонро бой мегардонад, беҳбудии зиндагӣ ва осоиштагии ҳаётро талқин месозад” [2,2]
Зимни мақолаи мазкур мехоҳем мероси асосгузори адабиёти классикии тоҷику форс Абуабдулло Рӯдакро, ки ғояҳои некӣ ва инсониятро тараннум намудааст, маълумот пешниход намоем. Омӯзиш ва таҳлили эҷодиёти Рӯдак- солори назми тоҷик, ғоя ва андешаҳо педагогии ӯ дар ҳама давру замон муҳим мебошанд.
Муҳаққиқони зиёде, аз ҷумла Садриддин Айнӣ, Б. Ғафуров, А. Абудллоев, М.С. Аминҷонова, Е.Э. Бертелс, Ю. Б. Бобоев, И. С. Брагинский, И. Х. Каримова, Х. Н. Мирзозаде, С. Нафиси, Н. В. Тихонов, З. В. Пономарёва, З.А. Черных, И. О. Обидов, М.Орифӣ, К. Б. Қодиров, А. Паҳлавонов, Ш.Ҳусейнзода, Д. Х. Файзалиев ва бисёри дигарон дар бораи Рӯдакӣ, осору ҳаёти ӯ пажӯҳишҳо намуда, навиштаҳои худро дар бораи ҳақиқати ҳол осору ашъори ин солори назм бахшидаанд.
Бояд қайд кард, академик Бобоҷон Ғафуров зимни шоҳасари безаволаш “Тоҷикон” қайд мекунад, ки "ба донистани қисмати Рӯдакӣ кашфиёти асосгузори адабиёти советии тоҷик С.Айнӣ аҳаммияти ҳалкунанда дошт. С. Айнӣ пас аз таҳқиқи дақиқонаи сарчашмаҳо ва пурсуҷӯи куҳансолони маҳаллӣ ба чунин хулосае омад, ки қабри Рӯдакӣ дap деҳаи зодгоҳи ӯст. То ин дам касе инро тахмин ҳам накарда буд. Ин воқеият барои кушодани бисёр укдаҳои ҳаёти Рӯдакӣ кумак расонид ва собит намуд, ки шоири забардасти аз тарафи Сомониён ҳимоятдида, чи навъе ки ривоят мекунанд, солҳои охири умри худро дар хориву залилӣ гузаронида, дар як деҳачаи номашҳури кӯҳистон аз дунё гузашт ва дафн карда шуд” [5,512-513].
Ба андешаи академик Б.Ғафуров, "Рӯдакӣ дар овони ҷавонӣ ба туфайли овози хуш, истеъдоди шоирӣ ва маҳорати чангнавозии худ шӯҳрати зиёде пайдо карда буд. Ба ин восита вай аз тарафи Насри II ибни Аҳмади Сомонӣ (914—943) ба дарбор кашида шуд ва қисми асосии ҳаёти ӯ дар муҳити дарбор гузашт. Тавре Абулфазли Балъамӣ мефармояд: «Рӯдакӣ пешқадамтарини ҳамасронаш будааст дар шеъри порсӣ (тоҷикӣ) дар замони худ, ки дар Араб ва Аҷам монандаш нест». Рӯдакӣ на фақат устоди шеър, дар айни замон ҳофиз ва мутриби забардаст буд. Рӯдакӣ мураббӣ ва мувозиби шоирони навқалам буд, ки обрӯву эътибори ӯро боз ҳам зиёдтар мекард. Бо вуҷуди ин Рӯдакӣ дар айёми пирӣ ранҷ ва кулфати зёд кашид, аз дарбор ронда шуд, ба зодгоҳаш баргашт ва соли 941 (аз рӯи дигар далелҳо — дар соли 952) дар деҳаи худ Панҷруд вафот кард. [5,512-513].
“Аз осори Рӯдакӣ то замони мо танҳо бештар аз ду ҳазор байт омада расидааст. Ҳамин теъдоди шеърҳои то мо расида аз маҳорати баланди шоирӣ ва устоди шоирон будани ӯ дар тамоми жанрҳои назми он давра, аз қабили марсия, қитъа, рубоӣ, ғазал, маснавӣ (чун маҷмӯаи амсоли маъруфи «Калилаву Димна» ва ғайра) гувоҳӣ медиҳанд. Рӯдакӣ дар шеърҳои худ хирад дониш, накукорӣ, ҷасорат ва хирадро васф намуда, мардумро ба наҳаросидан аз сахтиҳои рӯзгор ва мардонавор бартараф кардани онҳо даъват менамояд, ғояҳои инсониятпарварӣ ва меҳнатдӯстиро таблиғ намуда, дар ин бобат аксаран ақидаҳои дар миёни халқ маъруфро таблиғ менамояд. Ӯ бо эҷодиёти худ пояҳои назми тоҷику форсро устувор намуда, жанр ва навъҳои асосии шеър ба таомул медарорад. Шеърҳои Рӯдакӣ сармашқи шоирони минбаъдаи тоҷик гардид. Рӯдакӣ ба таври ҳаққонӣ ҳамчун асосгузори назми классикӣ шинохта шудааст, ва шаклҳои назме поягузорӣ намудааст, ки дар асрҳои X-XV дар миёни адибони тоҷику форс интишор ёфта, Фирдавсӣ, Хайём, Саъдӣ, Ҳофиз ва Ҷомӣ барин симоҳои бузургро дар сатҳи ҷаҳонӣ ба арсаи адабиёт ҳидоят намуд. Классикони ин назм Рӯдакро устоди худ дониста, ӯро ҳамеша бо муҳаббат ва эҳтироми тамом ёд кардаанд. [5,512-513].
Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Э. Раҳмон ба эҷодиёти шоири бузург баҳои баланд дода, чунин навиштаанд: "Сӣ соли давраи ҳукмронии амири Сомонӣ Наср ибни Аҳмад замони шукуфоӣ ва камолоти давлати Сомониён буд. Ҳамин сӣ сол давраи пурмаҳсул ва пурбор, давраи камолоти эҷодии Рӯдакӣ низ ба шумор меравад. Зеро замони осоишта ва рушди иқтисодиву сиёсии давлати Сомониён ба Рӯдакӣ илҳому нерӯи эҷодӣ мебахшид. Дар он рӯзгор дар шаҳру деҳоти қаламрави давлати Сомониён пеш аз ҳама таронаву сурудаҳои шодиёнаву ошиқонаи Рӯдакӣ вирди забонҳо буданд. Ин шеърҳо, ки бо забони соддаву равон ва тасвири эҳсоси поку наҷиби инсонӣ аз қалби шоир берун мешуданд, ба дили мардум ҷой мегирифтанд.Дар эҷодиёти устод Рӯдакӣ масъалаҳои тарғиби одоби ҳамида, ахлоқи пок, дӯстиву рафоқат ва илму дониш тараннум мешаванд ва баръакс, нуқсҳои табиати инсонӣ ва иллатҳои ҷомеа мазаммат мегарданд. Рӯдакӣ сулҳу накукорӣ, дӯстӣ ва рафоқатро барои зиндагии одамон эҳтиёҷи табии мешуморад. Вай дӯсти ҳақиқӣ ва беғаразро мепарастад. Панду андарзҳои Рӯдакӣ, ки аз фалсафаи ҳаёт сарчашма мегиранд, дурдонаҳои тобноки ганҷинаи ҳикмати халқи тоҷикро ташкил мекунанд. Ба ин сабаб онҳо аз имтиҳони таърих гузашта, чун ҳикмати рӯзгорон боқӣ мондаанд ва то имрӯз барои покии ахлоқ ва равшан гардонидани дилҳо хизмат менамоянд. Ба қавли ин шоири ҷаҳоншумул комёбии ҷаҳонбинии худи ӯ вобаста мебошад. Устод Рӯдакӣ зарурати ягонагии донишҳои инсоният, иштироки халқҳои гуногуни дунёро дар кори ба вуҷуд овардани хазинаи умумии тамаддуни башарият, инчунин ҳамеша дар такомул будани илм ва нури маърифат будани онро таъкид менамояд. Рӯдакӣ шоири ватанпараст ва миллатдӯст буд».[1.223-224]
Тавре муҳаққиқон қайд намудаанд: “устод Рӯдакӣ дар эҷодиёти худ дам ба дам ва таъкидан аз панди рӯзгор, таҷрибаи рӯзгор ва гузашти рӯзгор омӯхтану баҳра бардоштанро фармудааст. Зеро ӯ рӯзгорро манбаи донишҳо мебинад. Агар аз гузашти рӯзгор омӯхта, бо таҷрибаҳои ҷолиб мусаллаҳ набошӣ, - мегӯяд вай, аз омӯзгор ҳеҷ чиз омӯхта наметавонӣ. Яъне гапи муаллим, сухани дурусти ӯ он вақт самара медиҳанд, ки дар таҷрибаи зиндангӣ бисанҷӣ,онҳоро сармашқ бисозӣ ва мувофиқи онҳо амал намоӣ:
Хар ки н-омӯхт аз гузашти рӯзгор,
Низ н-омӯзад зи ҳеҷ омӯзгор.
Қобили зикр аст, ки “устод аз аҳамияти дониш сухан ронда, пайвасти донишро бо таҷриба муҳим ҳисобида нишон медиҳад, ки илму дониш ганҷи ҳақиқианд, аз ин рӯ онҳоро ба даст овардан лозим аст, хеч ганҷи дигар баробари онҳо нест. Ба фикри устоди сухан фарҳанг, яъне илму хираду дониш боигарии амалианд ва инсонро ҳамеша сарбаланду комрон месозанд. Аз ин қисса мардумони бохиради соҳибдиле пеши чашм меоянд, ки донишро чун гавҳараки чашм нигаҳдорӣ ва аз аввали ҷаҳон ба сангҳо сабт, дар китобҳо гирд ва ҳаёти инсонро мунаввар карда омадаанд. Дар достони «Калилаву Димна» ба ин маъниҳо абёти зайл оварда шудааст:
То чаҳон буд аз сари одам фароз,
Кас набуд аз роҳи дониш бениёз.
Мардумони бихрад андар ҳар замон
Роҳи донишро ба ҳар гуна забон
Гирд карданду гиромӣ доштанд,
То ба санг андар ҳаме бингоштанд.
Дониш андар дил чароғи равшан аст
В-аз ҳама бад бар тани ту ҷавшан аст.
Аз достони «Калилаву Димна», ки хазинаи панду андарзҳо аст, аз хусуси дӯстӣ, шодмонии дидори дӯст порчаи муҳими шиормонанде боқӣ мондааст, ки мазмуни ниҳоят баланд дошта, аз назокату лутф ва зебоии сухан барнову пир зери лаб онро замзама менамоянд.
Устод шодии ҷаҳонро барҳақ ба дидори дӯст мебинад, дӯстиро аз ҳама чиз афзал ва бо дӯст ҳамдамию ҳампешагиро наҷибтарин кор ва хушрӯзтарин лапҳазоти умр меҳисобад. Аммо гум кардани дӯстони пурҳунар ва ҷудоии онҳо талхии заҳр дорад ва талафоти азиму дарднокест. Бинобар ин, кӯшиш ба харҷ додан мебояд то дӯсти ҳамдамро аз худ дур насозӣ ва дӯстиро одат намоӣ. Бо дӯстон шоду масрур зистан хушбахтию комронӣ хоҳад буд:
Ҳеҷ шодӣ нест андар ин ҷаҳон,
Бартар аз дидори рӯи дӯстон.
Ҳеҷ талхӣ нест дар дил талхтар,
Аз фироқи дӯстони пурҳунар. [2,69-70].
Андешаи рушди ҳамешагӣ дар табиат ва олами ҳастӣ, марги куҳна ва пайдоиши нав дар эҷодиёти Рӯдакӣ мақоми хоса дорад. Барои шоир ҳаёт манбаи беохири ҳикмат ва дониш аст. Дар бораи таъйиноти инсон фикр карда, Рӯдакӣ бо ташвиш мегӯяд, ки ҳаёти ҳамзамони шоир чӣ қадар вазнин ва душвор аст.
Дар эҷодиёти устод Рӯдакӣ на тарбия, балки худтаълимгирӣ ба мадди аввал меистад. Муроҷиатҳои ӯ бо маслиҳатҳо ва дастурҳо бевосита ба худи ҷавонон ва волидон (падар) равона карда шудаанд, зеро дар кори тарбия оила нақши асосиро бозидааст. Аммо баробари эътироф намудани нақши ҳалкунанда доштани муҳити таҷрибаи ҳаётӣ дар ташаккули шахсияти инсон, Рӯдакӣ нақши тарбияро низ рад накарда, балки ба он таваҷҷуҳи хоса зоҳир менамояд. Вай насли ҷавонро ба омӯхтан, азхуд кардани дониш, рушди қобилиятҳои зеҳнӣ бо даъвати маъмулии он замон ва баъдтар барои рушди ақли худ ва таҳти назорати он амал кардан даъват мекард.
Шоири маъруфи рус Н. Тихонов, эҷодиёти абадзиндаи Рӯдакии бузургро баланд арзебӣ карда, навиштааст: ”Эҷодиёти Рӯдакии бузург дар пеши мо, ки аз илҳоми аҷибе ба вуҷуд омадаанд ва ҳатто як навъ тарсу ҳарос пайдо мешавад, ки ин офаридаҳои устоди тавоно чунин асрҳоро аз сар гузаронидаанд, вақте ки чеҳраи ҷаҳон чандин маротиба тағйир ёфт ва онҳо ҳаёти пурасрор доштанд, онҳо аз ғавғои давлатҳои афтода ва нопадидшуда, аз сарнавишти халқҳо мегузаштанд ва ба мо расидаанд ва дар замони мо садо медиҳанд - дар асри атом, моҳвораҳои сунъии замин ва кибернетикҳо ва энергияи шуои онҳо ба дил мерасад, чунон ки шоире, ки онҳоро навиштааст, зинда буд!» [7,76-77].
Муҳаққиқон бар онанд, ки Рӯдакӣ "илм ва донишро "зиреҳ" барои бадан ва чароғи рӯҳи инсон мешуморид”. Рӯдакӣ изҳори таассуф кард, ки аҳамияти тарбиявии таълим дар он аст, ки шахс ҳама чизеро, ки худаш медонад, ба фарзандонаш мерасонад, афсус, ки одамони бо таҷриба на ҳамеша ҳангоми тарбияи фарзандон аз таҷриба истифода мебурданд:
Эй дарғо, ки хирадмандонро,
Бошад фарзанду хирадманд не,
В-арчи адаб дораду дониш падар,
Ҳосили мерос ба фарзанд нест. [4,349].
Дар ин порча, шоир одамони бомаърифати даврони худро барои беэътиноӣ ба масъалаҳои тарбияи ҷавонон айбдор карда, нуқтаи назари худро дар бораи ӯ изҳор мекунад ва ҷомеаро даъват мекунад, ки дар ин бора ғамхорӣ кунад.
Ҳамин тариқ, Одамушшуаро Абуабдулло Ҷаъфар Рӯдакӣ на танҳо насли ҷавонро ба гирифтани дониш даъват мекард, балки онро ниёзмандии ҳаётии инсон мешуморид. Тавре ки пул, об ва замин воситаҳои зарурӣ барои қонеъ кардани ниёзҳои моддии инсон мебошанд, гуфт ӯ, ба ҳамин монанд, ақл, илм ва дониш воситаҳои зарурӣ барои қонеъ кардани ниёзҳои маънавӣ ва ахлоқии ӯ мебошанд.
Дар асоси ин изҳороти Рӯдакӣ мо ба хулосаи муҳим меоем, ки дониш ниёзмандии табиии инсон, ғизои маънавии руҳу ҷон ва офтоб дар ҳаёти инсон аст. Ба андешаи муҳаққиқон ақидаҳои педагогии Рӯдакӣ манбаи таълим ва тарбия ва ҷолиби диққат мебошанд. Мутафаккир ҳангоми изҳор кардани ақидаҳои педагогӣ ба ҳадафҳо ва принсипҳои таълим ва тарбия аҳамияти махсус медод. “Вай фикр мекард, ки ба кӯдакон аз хурдсолӣ таълим додан лозим аст. Таълими кӯдакон бояд дар асоси мисолҳои мусбати ҳаёт ҳолиб ва дастрас бошад. Омӯзиш бояд ба мисолҳои хуб ва мусбати аз ҳаёт гирифташуда асос ёбад. Дониш барои ҳифз кардани кӯдакон аз таъсири манфӣ, ҳаводиси рӯзгор, аз мардуми бесавод ва бевафо дастур мегардад.
Рӯдакӣ чунин мешуморид, ки самтҳои асосии тарбия бояд тарбияи гуманистӣ бошанд, ҳадафҳо ва вазифаҳои тарбия бояд ахлоқӣ бошанд. Ҳангоми тарбия ба ангезаҳои эстетикии тарбия бо мақсади ошкор кардани зебоиҳои табиӣ ва инсонӣ, ҳангоми тарбия ба тарбияи меҳнатӣ диққати махсус диҳед. Инчунин ба пиндори Рӯдакӣ ҳангоми тарбия ба нақши муаллим дар раванди тарбия ва талабот диққати махсус додан лозим аст. Муаллим манбаи дониш ва фарҳангест, ки ба донишҷӯ омӯзиш ва тарбияро ёд дода, роҳи ростқавлиро талқин ва серталабиро тақозо менамояд. Рӯдакӣ чунин мешуморид, ки ҳангоми тарбия нақши оила дар тарбия бояд аҳамияти калон дошта бошад. Бояд сарварии оила дар тарбия бошад. Талаботи оила дар замони ҳозира калиди хушбахтии кӯдак дар оянда аст. [13,314-315].
Рӯдакӣ дар бораи сифатҳои асосии фазилат сухан гуфта, таъкид менамояд, ки одам бояд соҳиби эҳсосоти худ бошад, то ғуломи ҳавасҳо нашавад, балки танҳо хоҳишҳоеро иҷро кунад, ки бо ниёзҳои табиӣ алоқаманданд ва иҷрои онҳо на танҳо аз ҷиҳати моддӣ ва маънавӣ қобили қабул, балки зарур аст.
Ҳангоми таҳлили эҷодиёти шоири классики тоҷик Рӯдакӣ, бояд қайд кард, ки ӯ на танҳо шоири дӯстдоштаи халқи худ, балки мураббии фарзонаи ин миллат аст. Мазмуни асарҳои лирикии ӯ аз он гувоҳӣ медиҳанд, ки Рӯдакӣ ҳамчун гуманисти бузург, дар замони худ ба ҳимояи мардуми меҳнатӣ, зидди зӯроварӣ ва ноадолатӣ баромад кардааст. Вай мехост, ки дар ҷаҳон инсоният, адолат, муносибатҳои инсонӣ байни одамон вуҷуд дошта бошанд, одамон дар сулҳ, ризоият ва меҳнат зиндагӣ кунанд, ки ин хислатҳои муҳими инсоният ва инсоният аст
Гар бар сари нафси худ амирӣ, мардӣ,
Бар кӯру кар ар нуқта нагирӣ, мардӣ.
Мардӣ набувад фитодаро пой задан.
Гар дасти фитодае бигири, мардӣ.[2, 71]
Бо ин сатрҳои дар боло овардашуда Рӯдакӣ ҳамчун гуманист ба ҷавонон маслиҳат медиҳад, ки ба одамон меҳрубон, ҳассос ва бодиққат бошанд, ба онҳое дар мушкилӣ қарор доранд, ҳамдардӣ ва кӯмак расонанд. Ба ақидаи шоири классикӣ, инсон бояд ҳамеша наҷиб бошад, шахсияти инсонро эҳтиром кунад, ба маъюбон, нобиноён, бенавоён кӯмак кунад, онҳоро дар ҳолати таҳқир, дар мушкилӣ нагузорад, ҳамеша ба онҳо дасти ёрӣ дароз кунад. Дар ин ҷо бояд таъкид кард, ки ин талаботи ҳақиқии гуманизм аст, ки дар осори наслҳои минбаъдаи намояндагони пешқадами афкори педагогии халқи тоҷик рушд ёфт. Зеро тарбияи ҷавонони донишҷӯ дар намунаи ҳаёт ва фаъолияти одамони аҷиб, аз ҷумла эҷодиёти шоирии устод Рӯдакӣ, самти иҷтимоӣ ва зарурӣ дар кори тарбияи донишҷӯён мебошад.
Бояд қайд кард, ки бузургтарин офаридаҳои Рӯдакӣ имрӯз ҳам барои насли нав муҳим аст. Вай яке аз аввалин шоироне буд, ки барои тарбия суханони ибратбахш мегуфт ва ба инсон некӣ меомӯхт. Дар таълимот ва фалсафаи Рӯдакӣ арзишҳои умумиинсонӣ - ҳунармандӣ, илм, ҳикмат, дӯстӣ, рафоқат ва хоҳиши меҳнат ҷойгоҳи махсус касб кардааст. Мавзуъҳои асосии асарҳои ӯ дӯстӣ, меҳрубонӣ, муҳаббат ба ватан, адолати иҷтимоӣ ва ғайра мебошанд, ки ба тарбияи ҳамаҷонибаи шахсият равона шудаанд.
Ҳамин тариқ, бояд хулоса кард, ки тарбияи маънавию ахлоқии ҷавонон истифодаи арзишҳои умумимиллӣ ва умумиинсониро ҳамчун мазмуни тарбияи ахлоқӣ дар назар дорад. Дар алоқаманди бо нуктаи мазкур тарбияи ахлоқии ҷавонони донишҷӯро дар ҷараёни тайёрии касбӣ бо истифода аз мероси пурғановати таърихи куҳани адибони классиокони тоҷику форс такмил додан зарур аст.
АДАБИЁТ
1. Абдуллоев А.Адабиёти тоҷик. Китоби дарси барои синфи 9. Душанбе. “Маориф”..1990 С.3.53-76.
2. Айни С. Устод Рудаки. Эпоха. Жизнь. Творчество. Сост., примеч. и ред. И.С.Брагинского. М., Изд.вост. лит. 1959,119 с. Акад. наук СССР
3. Бобокалонова Джонон. Таджикская детская литература. -Душанбе. «Издательство «Маориф». 2021. С.34-35
4. Воспитание студенческой молодёжи на примере педагогических воззрений основоположника таджикской классической литературы Абуабдуллох Рудаки. Юлдошев У.Р./https://www.tajmedun.tj/ru/novosti/ universitet/ vospitanie-studencheskoy-molo2023dyezhi-na-primere-pedagogicheskikh-vozzreniy-osnovopolozhnika-tadzhiksk/ 06.09.2023
5. Ғафуров Б. Тоҷикон. Таърихи қадимтарин, қадим ва асри миёна.Китоби якум. Нашриёти “Ирфон”. Душанбе.1983. С512-513.
6. Книга для чтения по русскому языку для студентов вузов с таджикским языком обучения. Издательство «Ирфон»-Душанбе, 2022.-С. 76 -77.
7. Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи рӯзҳои ид» 16.04.2017 majmilli (АМОҶТ с.2011, №7-8, мод. 608; с.2012, №7, мод.684; №12, қ.1, мод.1011, 1012; с. 2014, №7,қ.2, мод.401; с.2015, №3, мод.209; №7-9, мод.706; с.2016, №5, мод.371, №7, мод.619; с.2016,№11, мод.878)
8. Осори Рудаки (Избранное) - Сталинобод. Нашриёти Давлатии Тољикистон,1958,
9. Педагогическая деятельность А. Рудаки/ /Обидов И.О., Михайлов А.Н. Философия и история образования/ Учебное пособие для студентов педагогических вузов Республики Таджикистан-Душанбе, 2005-С.197-201.
10. Рудаки и его эпоха. Душанбе. Жизнь творчество. Сост. и примеч. Ред. И.С.Брагинского. 1958.с 99.
11. Рудаки //Пономарёва Х.В., Черных З.А Таджикская литература М. 1961, С. 19-21.
12. Файзалиев Дж.Х. Философия образования таджикско-персидских мыслителей средневековья и их ценность в развитии современной национальной педагогики- Душанбе. Эр-граф,2014, стр. 66; стр.108- 109, стр.144-145.
13. Эмомали Раҳмон. Чеҳраҳои мондагор. - Душанбе: «ЭР-граф», 2016. - 364 саҳ.
14. Энциклопедия персидско-таджикской прозы- Душанбе. 1986.С.119
15. Энциклопедияи советии тоҷик//Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи советии тоҷик» Сармуҳаррири илмии академик Муҳаммад Осимӣ.- Душанбе.1986 С.449-453
Юлдошева Манижа Умарҷоновна, ассистенти кафедраи акушерӣ ва гинекологии № 1. МДТ “ДДТТ ба номи Абуалӣ ибни Сино”, номзади илмҳои тиб,
Раҳимов Таваккал Файзалиевиач, муаллими калони кафедраи забони тоҷикии МДТ “ДДТТ ба номи Абуалӣ ибни Сино”,
Камолова Раъно Рахматовна, муаллими кафедраи забони русии МДТ “ДДТТ ба номи Абуалӣ ибни Сино”.
Юлдошева Мӯниса Умарҷоновна, ассистенти кафедраи эндокринологияи МДТ “ДДТТ ба номи Абуалӣ ибни Сино”.