Таърих ба ҳар миллат сабақҳои ибратомӯз медиҳад. Барои миллати тоҷик яке аз сангинтарин сабақҳои таърихӣ ҷанги таҳмилии шаҳрвандии солҳои 1992-1997 мебошад, ки дар натиҷаи он ҳазорон нафар ҷони худро аз даст дода, миллионҳо шаҳрвандон ба мушкилоти сангин рӯ ба рӯ шуданд ва иқтисодиёти кишвар зарари бузург дид. Ин фоҷиаи миллӣ бори дигар собит намуд, ки сулҳу субот, ваҳдати миллӣ ва эҳтиром ба манфиатҳои давлату миллат арзишҳое мебошанд, ки ҳифзи онҳо масъулияти таърихии ҳар як шаҳрванди худогоҳ аст. Аммо, мутаассифона, то имрӯз баъзе аз гурӯҳҳое, ки дар фазои сиёсиву иҷтимоии он давра нақш доштанд ва имрӯз берун аз кишвар қарор доранд, ба ҷойи сабақ гирифтан аз гузашта, бо мавқеъгириҳои ҷудоиандозона ва инкори пешрафтҳои Тоҷикистон ба фазои иттилоотӣ таъсири манфӣ расондан мехоҳанд.

Саволи асосӣ ин аст: чаро пас аз гузашти беш аз се даҳсола аз он рӯзҳои фоҷиабор ҳанӯз ҳам баъзе гурӯҳҳо ба ҷойи ҳифзи манфиатҳои миллӣ ба барангехтани ихтилоф ва костани эътимоди ҷомеа талош мекунанд? Чаро дастовардҳои давлати соҳибистиқлол, пешрафти инфрасохтор, бунёди роҳу пулҳо, неругоҳҳо, муассисаҳои таълимӣ ва тандурустӣ, инчунин имкониятҳои нави рушди иқтисодиву иҷтимоӣ барои бархе аз онҳо қобили эътироф нестанд? Оё манфиатҳои сиёсӣ, гурӯҳӣ ва молиявӣ метавонанд аз тақдири давлату миллат болотар бошанд?

Ҷавоби ин саволҳоро бояд дар мавқеи сиёсӣ, ҷаҳонбинӣ ва муносибати ҳар як шахс ба ояндаи Ватан ҷустуҷӯ кард. Ҳар кас ҳақ дорад ба фаъолияти мақомоти давлатӣ назари худро дошта бошад, аз камбудиҳо интиқод кунад ва пешниҳодҳои созанда манзур намояд. Аммо интиқоди солим аз инкори воқеият, таҳрифи далелҳо ва кӯшиши барангехтани кинаву адоват фарқ дорад. Вақте шахс ё гурӯҳе танҳо нуқсонҳоро бузург нишон дода, ҳар гуна пешрафтро нодида мегирад, саволе ба миён меояд, ки ҳадафи аслии чунин мавқеъгирӣ чист: ислоҳи камбудиҳо ва беҳбудии зиндагии мардум ё расидан ба манфиатҳои маҳдуди сиёсиву шахсӣ?

Имрӯз Тоҷикистон дар остонаи таҷлили 35-солагии Истиқлоли давлатӣ қарор дорад. Ин давра барои кишвари мо марҳилаи ташаккули давлатдории миллӣ, барқарорсозии сулҳу субот, рушди иқтисодӣ ва таҳкими мавқеи байналмилалӣ ба ҳисоб меравад. Дар тӯли ин солҳо кишвар роҳи осонро тай накардааст. Бартараф намудани оқибатҳои ҷанги шаҳрвандӣ, барқарорсозии сохторҳои давлатӣ, эҳёи иқтисодиёт ва фароҳам овардани шароити мусоид барои зиндагии мардум заҳмати зиёд ва талошҳои пайвастаро талаб намуд. Аз ин рӯ, дастовардҳои имрӯзаи Тоҷикистонро наметавон аз воқеияти таърихӣ ва мушкилоте, ки миллат паси сар кардааст, ҷудо арзёбӣ кард.

Дар саросари кишвар роҳҳои мошингард сохта ва навсозӣ шуданд, нақбу пулҳо ба истифода дода шуданд, неругоҳҳо бунёд гардиданд, муассисаҳои таълимӣ ва тандурустӣ таъсис ёфта, имкониятҳои дастрасӣ ба хизматрасониҳои иҷтимоӣ васеътар шуданд. Дар баробари ин, рушди маорифу илм, тарбияи кадрҳои миллӣ, густариши муносибатҳои байналмилалӣ ва иштироки Тоҷикистон дар ҳалли масъалаҳои муҳими минтақавию ҷаҳонӣ аз самтҳои назарраси пешрафти кишвар ба шумор мераванд. Албатта, ҳанӯз мушкилоту масъалаҳои ҳалталаб вуҷуд доранд ва эътирофи онҳо барои пешрафти минбаъда зарур аст. Вале мавҷудияти мушкилот ҳеҷ гоҳ асос шуда наметавонад, ки тамоми дастовардҳои як давлат ва заҳмати миллионҳо шаҳрвандони он нодида гирифта шаванд.

Онҳое, ки имрӯз берун аз кишвар қарор дошта, ба ҳар баҳона мехоҳанд вазъи Тоҷикистонро танҳо аз зовияи манфӣ нишон диҳанд, бояд дарк кунанд, ки таърихи миллатро бо шиорҳои сиёсӣ тағйир додан имкон надорад. Ҳақиқати зиндагии мардумро на танҳо изҳороту наворҳои шабакаҳои иҷтимоӣ, балки натиҷаҳои воқеӣ, нишондиҳандаҳои иқтисодӣ, шароити иҷтимоӣ ва таҷрибаи ҳаррӯзаи шаҳрвандон муайян мекунанд. Ҷомеаи Тоҷикистон дигар ҷомеаи солҳои аввали истиқлол нест. Имрӯз шаҳрвандон таҷрибаи талхи ҷанги шаҳрвандиро дар хотир доранд, арзиши сулҳу оромиро хуб дарк мекунанд ва медонанд, ки нооромӣ пеш аз ҳама ба зиндагии мардуми одӣ зарба мезанад.

Мутаассифона, дар фазои иттилоотӣ баъзан кӯшишҳое ба назар мерасанд, ки тавассути паҳн намудани маълумоти якҷониба, барангехтани эҳсосоти манфӣ ва истифодаи ихтилофҳои иҷтимоӣ миёни шаҳрвандон нобоварӣ ба вуҷуд оварда шавад. Ҳар гуна баҳси сиёсӣ, агар аз доираи далелу мантиқ берун рафта, ба таҳқир, душмантарошӣ ва тафриқаандозӣ табдил ёбад, ба манфиати ҷомеа хизмат намекунад. Миллате, ки як бор аз оташи ҷанги шаҳрвандӣ гузаштааст, бояд нисбат ба ҳар гуна даъвате, ки метавонад ваҳдати ҷомеаро халалдор созад, ҳушёр бошад. Ҳушёрӣ, дар айни замон, маънои даст кашидан аз тафаккури интиқодӣ ё сарфи назар кардани мушкилотро надорад ва баръакс, он маънои фарқ кардани далел аз овоза, интиқоди созанда аз иғво ва манфиати умумимиллӣ аз манфиатҳои маҳдудро дорад.

Масъалаи дигар муносибати баъзе гурӯҳҳо ба манфиатҳои моддиву молиявӣ мебошад. Агар фаъолияти сиёсӣ на ба беҳбудии зиндагии мардум, балки ба ҳифзи манфиатҳои шахсӣ, гурӯҳӣ ё молиявӣ равона гардад, чунин мавқеъ наметавонад ба ояндаи миллат хизмат кунад. Манфиати миллӣ аз манфиатҳои гузарандаи шахсӣ болотар аст. Ватан танҳо мавзуи баҳс ё василаи расидан ба ҳадафҳои сиёсӣ нест. Ватан сарзамини зиндагии мардум, таърихи муштараки гузаштагон, орзуи фарзандон ва масъулияти наслҳои имрӯзаву оянда мебошад. Ҳар касе, ки воқеан дар фикри ояндаи Тоҷикистон аст, бояд барои таҳкими сулҳу субот, баланд бардоштани маърифати сиёсӣ ва ҳалли мушкилоти мавҷуда бо роҳҳои қонунӣ ва созанда талош намояд.

Ҳамзамон, набояд фаромӯш кард, ки муҳаббат ба Ватан танҳо бо сухан ё ситоиши дастовардҳо маҳдуд намешавад. Он дар муносибати масъулона ба давлат, эҳтироми қонун, меҳнати ҳалол, ҳифзи арзишҳои миллӣ ва саҳмгузорӣ дар рушди ҷомеа ифода меёбад. Шаҳрванди ватандӯст метавонад камбудиро нишон диҳад, аз фаъолияти шахсони масъул интиқод кунад ва ислоҳот талаб намояд, аммо ӯ ҳеҷ гоҳ набояд манфиатҳои шахсиро баҳона карда, ба суботу ҳамдигарфаҳмии ҷомеа зарар расонад. Маҳз ҳамин гуна муносибати масъулона имкон медиҳад, ки дастовардҳо ҳифз ва мушкилот бо роҳи созанда бартараф карда шаванд.

Имрӯз миллати тоҷик ба қадри сулҳ, истиқлол ва ваҳдати миллӣ бештар аз ҳар вақти дигар мерасад. Таҷрибаи таърихӣ нишон дод, ки ҷудоиандозӣ ва муборизаҳои сиёсие, ки аз доираи манфиатҳои умумимиллӣ берун мераванд, метавонанд ба оқибатҳои фоҷиабор оварда расонанд. Аз ин рӯ, ҳеҷ як гурӯҳ ё шахс набояд гумон кунад, ки метавонад бо такрори шиорҳои кӯҳна, таҳрифи воқеият ва барангехтани эҳсосоти мардум иродаи ҷомеаро ба осонӣ тағйир диҳад. Миллате, ки аз озмоишҳои сахт гузаштааст, ҳақ дорад имрӯз ва ояндаи худро дар фазои оромӣ, созандагӣ ва рушди устувор бунёд намояд.

Дар арафаи 35-солагии Истиқлоли давлатӣ зарур аст, ки ҳар як шаҳрванди Тоҷикистон ба масъулияти худ дар назди Ватан бештар таваҷҷуҳ кунад. Дастовардҳои кишвар бояд бо далелу рақамҳо арзёбӣ шаванд, мушкилот бояд ошкоро ва бо роҳҳои қонунӣ муҳокима гарданд ва ҳар гуна мавқеи сиёсӣ бояд пеш аз ҳама бо муносибаташ ба манфиатҳои мардум санҷида шавад. Ҳеҷ кас набояд аз интиқод маҳрум гардад, аммо ҳеҷ кас низ набояд ин ҳуқуқро барои паҳн намудани кинаву адоват ва барангехтани низоъ истифода барад.

Хулоса, гузаштаи пурфоҷиаи миллат бояд барои ҳамаи мо дарси ҷиддии таърихӣ бошад. Онҳое, ки имрӯз берун аз Ватан қарор доранд, агар воқеан дар фикри ояндаи Тоҷикистон бошанд, бояд аз мавқеъгириҳои тафриқаандозона даст кашида, пешниҳодҳои мушаххасу созанда манзур намоянд. Зеро ояндаи давлат бо инкори дастовардҳо не, балки бо меҳнат, дониш, масъулият ва ҳамкории шаҳрвандон бунёд мешавад. Тоҷикистон дар 35 соли истиқлол роҳи пурпечутоберо тай намуда, ба натиҷаҳои назаррас ноил гардид ва ҳамзамон ҳанӯз ба неруи созандаи ҳар як шаҳрванди худ ниёз дорад.

Манфиати давлату миллат набояд қурбони манфиатҳои шахсӣ ва гурӯҳӣ гардад. Сулҳу субот, ваҳдати миллӣ ва истиқлоли давлатӣ арзишҳое мебошанд, ки ҳифзи онҳо вазифаи муқаддаси ҳар як фарди худогоҳ аст. Таърих ба касоне баҳои воқеӣ медиҳад, ки дар лаҳзаҳои ҳассос на тафриқа, балки ҳамдигарфаҳмӣ, на иғво, балки созандагӣ, на манфиати шахсӣ, балки ояндаи миллатро интихоб мекунанд. Имрӯз интихоби мо бояд равшан бошад: ҳифзи сулҳ, таҳкими ваҳдат ва саҳмгузорӣ дар ободии Тоҷикистони соҳибистиқлол.

Низомӣ С. Ф.-д.и.ф.- мудири кафедраи забони тоҷикӣ