Дар таърихи давлату миллатҳо баъзан як имзо аз садҳо саҳифаи китоб бештар сухан мегӯяд. Имзое ҳаст, ки танҳо номи як шахсро ифода мекунад ва имзое ҳаст, ки ба рамзи як давраи таърихӣ табдил меёбад. Имзое ҳаст, ки дар зери як санад мемонад ва имзое ҳаст, ки дар хотираи як миллат ҳамчун нишони сулҳ, субот, давлатдорӣ ва созандагӣ ҷовидона сабт мегардад. Соядасти Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон барои мардуми тоҷик маҳз чунин маънои таърихиро касб кардааст.

Имрӯз, дар остонаи таҷлили 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон, ҳар гӯшаи пойтахти азизамон шаҳри Душанбе баёнгари як саҳифаи созандагии даврони соҳибистиқлолист. Дар миёни ин ҳама иншооти муҳташами пойтахт Варзишгоҳи миллӣ низ бо шукӯҳу шаҳомати хоси худ ҷойгоҳи вижа дорад. Дар як тарафи бурҷи он соядасти мубораки Пешвои миллат дарҷ гардидааст. Ин танҳо як навишта ё аломати меъморӣ нест. Ин соядаст метавонад ҳамчун рамзи роҳи таърихии давлатдории навини тоҷикон аз рӯзҳои пурмоҷарои истиқлол то даврони сулҳу субот, ваҳдат ва рушди устувор маънидод гардад.

Соядаст одатан нишони шахсият аст, аммо дар таърих баъзе соядастҳо аз доираи шахсӣ берун рафта, ба нишони сарнавишти миллат табдил меёбанд. Соядасти Пешвои миллат низ дар хотираи таърихии ҷомеаи Тоҷикистон бо санадҳое пайванди ногусастанӣ дорад, ки тақдири имрӯзу фардои кишварро муайян кардаанд. Пеш аз ҳама, сухан аз санадҳои сулҳ ва ризоияти миллӣ меравад.

Пас аз ба даст омадани Истиқлоли давлатӣ Тоҷикистон ба марҳилаи ниҳоят мураккаби таърихӣ ворид шуд. Ҷанги шаҳрвандии солҳои 1992-1997 ба иқтисодиёт, иҷтимоиёт, инфрасохтор ва муҳимтар аз ҳама, ба рӯҳияи ҷомеа зарбаи сахт расонд. Дар чунин шароит вазифаи асосӣ ҳифзи давлат, барқарор кардани субот ва ба ҳам овардани миллат буд. Роҳи расидан ба сулҳ осон набуд. Музокироти тоҷикон моҳҳо ва солҳо идома ёфт ва дар ҷараёни он маҷмӯи санадҳое ба имзо расиданд, ки заминаи ҳуқуқиву сиёсиро барои созиши миллӣ фароҳам оварданд. Маркази миллии қонунгузорӣ аз ҷумла протоколҳои солҳои 1995-1997 оид ба принсипҳои сулҳ, масъалаҳои сиёсӣ, ҳарбӣ, муҳоҷирон, фаъолияти Комиссияи оштии миллӣ ва кафолати татбиқи созишномаро ҳамчун марҳилаҳои муҳими ин раванд ном мебарад.

Ниҳоят, 27 июни соли 1997 дар шаҳри Москва санади таърихӣ - Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар Тоҷикистон ба имзо расид. Ин санад аз ҷониби Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, роҳбари Иттиҳоди неруҳои мухолифини тоҷик ва намояндаи махсуси Дабири кулли Созмони Милали Муттаҳид ба имзо расид.

Он рӯз дар таърихи давлатдории навини тоҷикон рӯзи гардиши тақдирсоз гардид. Бо имзои ин санад марҳилаи фоҷиабори муқовимати мусаллаҳона паси сар шуд ва барои барқарории сулҳу субот, бозгашти гурезагон, таҳкими ваҳдати миллӣ ва оғози корҳои созандагӣ заминаи ҳуқуқию сиёсӣ фароҳам омад. Муассисаҳои давлатии Тоҷикистон низ таъкид мекунанд, ки Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ оғози марҳилаи нави давлатдорӣ ва заминаи воқеии пойдории сулҳу суботи кишвар гардид.

Аз ин рӯ, вақте имрӯз ба соядасти Пешвои миллат менигарем, пеш аз ҳама бояд мазмуни таърихии онро эҳсос намоем. Дар паси он на танҳо номи як роҳбари давлат, балки хотираи як давраи сарнавиштсоз, заҳмати музокираҳо, талошҳои пайваста барои ба ҳам овардани ҷонибҳо ва ормони миллионҳо шаҳрвандони Тоҷикистон барои зиндагии осоишта меистад.

Соядаст рамзи масъулият низ ҳаст. Он дар санадҳо гузошта мешавад, то иродаи сиёсӣ ва ӯҳдадории давлатиро собит намояд. Дар таърихи Тоҷикистон низ даҳҳо санаду созишномаҳои муҳим дар солҳои истиқлол ба имзо расидаанд, ки ба таҳкими давлатдорӣ, рушди иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва муносибатҳои байналмилалии кишвар мусоидат кардаанд. Аммо дар миёни онҳо санадҳои сулҳ ҷойгоҳи махсус доранд, зеро бе сулҳу субот дигар дастовардҳои давлатдорӣ наметавонистанд ба чунин миқёси созандагӣ бирасанд.

Сулҳ барои Тоҷикистон танҳо қатъи ҷанг набуд. Сулҳ оғози сохтани давлат буд. Сулҳ имкон дод, ки мардум ба хонаҳои худ баргарданд, кӯдакон дубора ба мактаб раванд, муассисаҳои таълимӣ ва тандурустӣ барқарор шаванд, роҳҳо бунёд гарданд, неругоҳҳо сохта шаванд, иқтисоди миллӣ эҳё гардад ва Тоҷикистон дар арсаи байналмилалӣ бо чеҳраи нави сиёсӣ ва созанда муаррифӣ шавад. Маҳз ҳамин муҳити сулҳу субот заминаи татбиқи барномаҳои бузурги давлатиро фароҳам овард.

Дар солҳои баъдӣ соядасти Пешвои миллат дар садҳо санади муҳимми дохиливу байналмилалӣ ҳамчун ифодаи иродаи давлатии Тоҷикистон ҳузур пайдо кард. Дар ҳар як чунин санад манфиатҳои миллӣ, ҳифзи истиқлолу соҳибихтиёрӣ, таҳкими муносибатҳои дӯстона бо кишварҳо ва таъмини рушди устувори мамлакат ҷойгоҳи муҳим доштанд. Соядаст ба як навъ рамзи эътимод ба Тоҷикистон табдил ёфт.

Истиқлоли давлатӣ ба Тоҷикистон имкон дод, ки дар муносибатҳои байналмилалӣ ҳамчун давлати мустақил мавқеи худро пайдо кунад. Тоҷикистон ба созмонҳои байналмилалӣ пайваст, бо давлатҳои ҷаҳон муносибатҳои дипломатӣ барқарор намуд ва тадриҷан ҳамчун кишвари ташаббускор дар масъалаҳои муҳими глобалӣ шинохта шуд. Дар ин раванд сиёсати хориҷии кишвар, ки ба ҳифзи манфиатҳои миллӣ ва густариши ҳамкориҳои созанда равона шудааст, нақши муҳим бозид.

Яке аз равшантарин самтҳои муаррифии Тоҷикистон дар арсаи байналмилалӣ ташаббусҳои глобалии кишвар дар соҳаи обу иқлим мебошад. Имрӯз Созмони Милали Муттаҳид Тоҷикистонро ҳамчун яке аз садоҳои пешбари ҷаҳонӣ дар масъалаҳои об мешиносад. Аз ҷумла, ташаббусҳои Тоҷикистон ба қабули қатъномаҳои муҳими байналмилалӣ, аз ҷумла Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои рушди устувор» барои солҳои 2018-2028, мусоидат карданд.

Ин ташаббусҳо нишон медиҳанд, ки Тоҷикистон баъд аз расидан ба сулҳу суботи дохилӣ танҳо ба ҳалли масъалаҳои худ маҳдуд нашуд, балки ба масъалаҳои умумии башар низ саҳм гузошт. Агар дар солҳои аввали истиқлол вазифаи асосӣ ҳифзи давлат ва барқарории сулҳ бошад, дар марҳилаҳои баъдӣ Тоҷикистон тавонист дар масъалаҳои об, иқлим, пиряхҳо ва рушди устувор ба саҳнаи байналмилалӣ пешниҳодҳои мушаххас ворид намояд.

Қабули ташаббусҳои байналмилалӣ дар масъалаи пиряхҳо низ аз ҳамин раванд шаҳодат медиҳад. Бо ташаббуси Тоҷикистон соли 2025 ҳамчун Соли байналмилалии ҳифзи пиряхҳо эълон гардид ва Даҳсолаи амал оид ба илмҳои криосфера барои солҳои 2025-2034 низ дар рӯзномаи байналмилалӣ ҷой гирифт.

Дар соли 2025 Душанбе мизбони Конфронси байналмилалии сатҳи баланд оид ба ҳифзи пиряхҳо гардид. Ҳуҷҷатҳои марбут ба натиҷаҳои ин конфронс ба Созмони Милали Муттаҳид пешниҳод шуданд. Ҳамин тавр, ташаббуси миллӣ ба масъалаи муҳими ҷаҳонӣ табдил ёфт.

Ин ҷо бояд ба як нуқтаи муҳим таваҷҷуҳ кард. Соядасте, ки имрӯз дар бурҷи Варзишгоҳи миллӣ ба чашм мерасад, набояд танҳо ҳамчун як унсури зебои меъморӣ пазируфта шавад. Онро метавон ҳамчун рамзи пайванди се мафҳуми бузург - сулҳ, истиқлол ва созандагӣ арзёбӣ кард. Сулҳ пояи давлатдорӣ гардид, Истиқлол имкони интихоби роҳи мустақили рушдро фароҳам овард ва созандагӣ симои нави Тоҷикистонро ба вуҷуд овард.

Варзишгоҳи миллӣ худ низ дар ин маврид рамзи муносиб аст. Варзиш майдони рақобат аст, аммо рақобати солим, рақобате, ки дар он қоида, эҳтиром ва ирода ҳукмфармост. Давлати соҳибистиқлол низ барои расидан ба ҳадафҳои бузург ба ҳамин арзишҳо субот, ирода, меҳнат ва ҳамдигарфаҳмӣ ниёз дорад. Соядасти муборак дар бурҷи ин иншооти бузург гӯё ба насли имрӯз ва фардо муроҷиат мекунад, ки давлат бо сулҳ устувор мешавад ва бо меҳнати созанда пеш меравад.

Имрӯз, баъд аз 35 соли Истиқлоли давлатӣ, Тоҷикистонро бе сулҳу ваҳдат тасаввур кардан душвор аст. Сулҳ ба арзиши муқаддаси миллӣ табдил ёфтааст. Насле ба камол расида истодааст, ки солҳои ҷанги шаҳрвандиро аз китобҳои таърих меомӯзад, на аз таҷрибаи рӯзмарраи худ. Ин яке аз бузургтарин дастовардҳои даврони соҳибистиқлолӣ мебошад.

Ваҳдати миллӣ барои Тоҷикистон танҳо як санаи тақвимӣ нест. Он мафҳуми зинда, арзиши давлатсоз ва кафили оянда мебошад. Созишномаи соли 1997 барои расидан ба ин ҳадаф нақши калидӣ бозид ва татбиқи он барои барқарории эътимод, қатъи хушунат, халъи силоҳ ва фароҳам овардани шароити рушди иқтисодиву иҷтимоӣ мусоидат кард.

Дар ҳамин замина, метавон гуфт, ки соядасти Пешвои миллат дар таърихи навини Тоҷикистон бо як силсила рӯйдодҳои тақдирсоз ҳамоҳанг аст. Ин соядаст дар зеҳни ҷомеа бо санадҳои сулҳ, ҳуҷҷатҳои давлатсозӣ, созишномаҳои ҳамкории байналмилалӣ ва қарорҳое пайванд мегирад, ки барои рушди кишвар замина фароҳам овардаанд.

Имрӯз Тоҷикистон на танҳо кишвари дорои таърихи куҳан, балки давлати соҳибистиқлолест, ки барои ҳалли масъалаҳои глобалӣ низ пешниҳодҳои худро дорад. Даҳсолаи байналмилалии об, ташаббусҳои марбут ба пиряхҳо, ҳифзи захираҳои обӣ ва дигар масъалаҳои муҳити зист нишон медиҳанд, ки садои Тоҷикистон дар муҳокимаҳои ҷаҳонӣ шунида мешавад. Созмони Милали Муттаҳид Тоҷикистонро дар пешбурди рӯзномаи ҷаҳонии об кишвари дорои нақши муҳим арзёбӣ мекунад.

Дар солҳои соҳибистиқлолӣ ҳамчунин барои рушди иқтисод, энергетика, нақлиёт, саноат, маориф, тандурустӣ, фарҳанг ва варзиш заминаҳои нав гузошта шуданд. Ин ҳама дар фазои сулҳу субот ва бо такя ба иродаи сиёсии давлат амалӣ мегардад. Аз ин нигоҳ, ҳар як иншооти нав, ҳар як роҳи обод, ҳар як неругоҳи бунёдшуда, ҳар як муассисаи таълимӣ ва тиббӣ метавонад идомаи ҳамон роҳе бошад, ки бо барқарории сулҳ оғоз гардид.

Имрӯз Душанбе ба шаҳри муосир ва маркази муҳими чорабиниҳои байналмилалӣ табдил ёфтааст. Дар ин шаҳр на танҳо рамзҳои таърихӣ, балки нишонаҳои равшани рушди давлати соҳибистиқлол ба ҳам омадаанд. Варзишгоҳи миллӣ низ яке аз чунин иншоот аст. Дар бурҷи он соядасти Пешвои миллат ҳамчун як рамзи хотирмон ба назар мерасад ва ба муҳити шаҳр маънои вижа мебахшад.

Соядаст дар ин маврид ба як паёми таърихӣ монанд аст. Паём ба насли имрӯз, ки сулҳро ҳифз кунад, ба ҷавонон, ки истиқлолро қадр намоянд, ба зиёиён, ки таърихи ҳақиқии миллатро омӯзонанд, ба аҳли ҷомеа, ки ваҳдатро чун гавҳари бебаҳо ҳифз кунанд ва ба насли фардо, ки корҳои созандагиро идома диҳанд.

35-солагии Истиқлоли давлатӣ танҳо ҷашни як сана нест. Ин фурсати бознигарии роҳи тайшуда, қадршиносии сулҳу субот ва муайян намудани ҳадафҳои оянда мебошад. Дар чунин рӯзҳо бояд ба ҳар як рамзи истиқлол бо чашми таърих нигарист. Соядасти мубораки Пешвои миллат дар бурҷи Варзишгоҳи миллӣ низ яке аз чунин рамзҳост.

Он моро ба рӯзҳое мебарад, ки Тоҷикистон роҳи душвори сулҳро тай мекард. Ба санадҳое, ки барои қатъи низоъ ва расидан ба ваҳдати миллӣ замина гузоштанд. Ба солҳои барқарорсозии давлат. Ба даврае, ки Тоҷикистон тадриҷан мавқеи худро дар ҷомеаи байналмилалӣ таҳким бахшид. Ва ба имрӯз, ки ташаббусҳои кишвари мо дар масъалаҳои обу иқлим ва дигар масъалаҳои муҳими ҷаҳонӣ дар сатҳи Созмони Милали Муттаҳид дастгирӣ меёбанд.

Бешак, таърих бо имзоҳо низ навишта мешавад. Имзо дар зери санади сулҳ метавонад сарнавишти миллатро дигар кунад. Имзо дар зери созишномаи ҳамкорӣ метавонад роҳи нави рушди иқтисодиро боз намояд. Имзо дар зери ташаббуси байналмилалӣ метавонад масъалаи як кишварро ба масъалаи ҷомеаи ҷаҳонӣ табдил диҳад. Аз ин рӯ, соядасти роҳбари давлат дар таърихи Тоҷикистони соҳибистиқлол танҳо як аломати графикӣ нест; он рамзи ирода, масъулият ва давлатдорӣ аст.

Аммо бузургии ҳар як соядаст дар натиҷаи он зоҳир мешавад, ки пас аз гузоштани он чӣ ба вуҷуд меояд. Баъд аз санадҳои сулҳ -сулҳу ваҳдат, баъд аз санадҳои ҳамкорӣ, равобити байналмилалӣ, баъд аз ташаббусҳои ҷаҳонӣ нуфузи бештар ва баъд аз қарорҳои созанда корҳои ободонӣ ба вуҷуд омаданд. Маҳз ҳамин натиҷаҳо ба соядаст маънои таърихӣ мебахшанд.

Имрӯз ҳар як шаҳрванди Тоҷикистон вазифадор аст, ки арзишҳои Истиқлол, сулҳ ва ваҳдати миллиро ҳифз намояд. Зеро сулҳ мероси як насл нест, он амонати тамоми миллат аст. Истиқлол низ танҳо дастоварди як давра нест, он масъулияти доимии ҳар як шаҳрванди кишвар мебошад.

Соядасти мубораке, ки дар бурҷи Варзишгоҳи миллӣ дар шаҳри Душанбе ҷой гирифтааст, метавонад барои ҳар бинанда як маънои вижа дошта бошад. Барои як нафар он рамзи сулҳ аст, барои дигаре нишони истиқлол, барои сеюмӣ аломати созандагӣ ва барои насли ҷавон дарси таърих. Аммо ҳамаи ин маъниҳо дар як нуқта ба ҳам меоянд: Тоҷикистон роҳи худро бо сулҳ, ваҳдат, истиқлол ва созандагӣ пеш мебарад.

Дар остонаи 35-солагии Истиқлоли давлатӣ метавон бо ифтихор гуфт, ки имрӯз Тоҷикистон бо такя ба сулҳу субот ва ваҳдати миллӣ ба сӯи ояндаи созанда ҳаракат дорад. Таърихи сеюним даҳсолаи истиқлол нишон медиҳад, ки миллати тоҷик метавонад аз рӯзҳои сангин сабақ гирифта, онҳоро ба заминаи фардои обод табдил диҳад.

Ва шояд ҳамин аст паёми асосии соядасти сулҳовари миллат: имзои таърихӣ танҳо дар коғаз намемонад, агар пушти он ирода, масъулият ва меҳнати мардум бошад, он ба роҳи нави зиндагии миллат табдил меёбад.

Соядасти мубораки Пешвои миллат дар бурҷи Варзишгоҳи миллӣ аз ҳамин хотир арзиши рамзӣ дорад. Он моро ба гузаштаи пурпечутоб менигаронад, ба имрӯз ифтихор мебахшад ва барои фардо масъулият мегузорад. Он гӯё ба ҳар як шаҳрванди кишвар мегӯяд, ки сулҳро ҳифз кунед, ваҳдатро пос доред, Истиқлолро гиромӣ доред ва Тоҷикистонро бо меҳнати созанда боз ҳам ободтар намоед.

35 соли Истиқлол - 35 соли роҳи пурифтихор, роҳи сулҳ, ваҳдат ва созандагӣ аст. Ва дар ин роҳи таърихӣ соядасти сулҳовари миллат ҳамчун як рамзи хотирмон дар қалби таърих ва дар чеҳраи имрӯзи Душанбе ҷойгоҳи худро пайдо кардааст.

Саидзода Б. И.-доктори илмҳои тиб, профессор,

декани факултети тиббӣ