Дар шароити ҷаҳонишавии босуръати илму маориф ва рақобати афзояндаи муассисаҳои таҳсилоти олӣ, масъалаи эътирофи байналмилалии донишгоҳҳо аҳамияти калидӣ пайдо кардааст. Ворид гардидани Донишгоҳи давлатии тиббии тоҷикистон ба номи Абуалӣ ибни Сино ба рейтинги Осиёии “Times Higher Education” барои соли 2026 на танҳо як дастоварди рамзӣ, балки нишондиҳандаи воқеии ҳаракат ба сӯи ҳамгироии фаъол бо фазои ҷаҳонии таҳсилот ва илм ба ҳисоб меравад. Ин рӯйдод дар заминаи сиёсати ислоҳоти соҳаи маориф ва рушди илму инноватсия дар Тоҷикистон аҳамияти стратегӣ дошта, барои боз ҳам таҳким бахшидани нуфузи донишгоҳ дар сатҳи байналмилалӣ заминаи устувор мегузорад.

Пеш аз ҳама, бояд таъкид кард, ки рейтинги “Times Higher Education” яке аз низомҳои муътабари арзёбии фаъолияти донишгоҳҳо дар ҷаҳон ба ҳисоб меравад, ки бар асоси як қатор нишондиҳандаҳои мураккаб, аз ҷумла сифати таълим, сатҳи таҳқиқоти илмӣ, нуфузи академӣ, дараҷаи байналмилалигардонӣ ва ҳамкориҳои илмӣ таҳия мегардад. Шомил шудан ба ин рейтинг маънои онро дорад, ки донишгоҳ тавонистааст ба талаботи ибтидоии шаффофият, пешниҳоди маълумоти боэътимод ва мутобиқат ба стандартҳои байналмилалӣ ҷавобгӯ бошад. Ин худ як марҳилаи муҳимест, ки на ҳар як муассиса метавонад онро паси сар намояд.

Аз нуқтаи назари таҳлилӣ, мақоми «reporter» (мақоми иштирокчии ҳисоботдиҳанда) бештар аз як нишондоди техникӣ буда, оғози равандест, ки дар оянда метавонад ба беҳтар шудани мавқеи донишгоҳ дар рейтингҳои ҷаҳонӣ оварда расонад. Ин мақом ба донишгоҳ имкон медиҳад, ки дар пойгоҳи додаҳои ҷаҳонии академӣ сабт шуда, маълумоти он барои таҳлилгарон, муҳаққиқон ва сармоягузорони соҳаи маориф дастрас гардад. Дар натиҷа, сатҳи шинохти донишгоҳ дар арсаи байналмилалӣ боло меравад ва имкониятҳои нави ҳамкорӣ бо донишгоҳҳо ва марказҳои илмии пешрафта фароҳам меоянд.

Аҳамияти дигари ин рӯйдод дар он зоҳир мегардад, ки воридшавӣ ба рейтинги мазкур ҳамчун ангезаи дохилӣ барои такмил ва ислоҳи сохторҳои идоракунӣ ва равандҳои таълимӣ хизмат мекунад. Таҷрибаи байналмилалӣ нишон медиҳад, ки донишгоҳҳое, ки ба рейтингҳои ҷаҳонӣ ворид мешаванд, маҷбур мегарданд стандартҳои худро мутобиқ ба талаботи ҷаҳонӣ такмил диҳанд. Ин раванд ба беҳтар шудани сифати таълим, ҷорӣ намудани усулҳои муосири омузиш, рушди таҳқиқоти илмӣ ва баланд бардоштани сатҳи тахассуси ҳайати профессорону омузгорон мусоидат мекунад.

Ҳамзамон, ворид гардидани донишгоҳ ба рейтинги Осиёӣ имконияти васеъ барои рушди фаъолияти илмӣ-тадқиқотиро фароҳам меорад. Дар шароити муосир, нишондиҳандаи асосии рақобатпазирии донишгоҳҳо маҳз ҳаҷм ва сифати таҳқиқоти илмӣ ба ҳисоб меравад. Шомил шудан ба низоми “Times Higher Education” донишгоҳро водор месозад, ки ба нашри мақолаҳо дар маҷаллаҳои бонуфузи байналмилалӣ, ҷалби грантҳои хориҷӣ ва рушди ҳамкориҳои илмӣ бо марказҳои пешрафта диққати бештар диҳад. Дар натиҷа, иқтидори илмии донишгоҳ тадриҷан боло рафта, саҳми он дар рушди илми тиб афзоиш меёбад.

Аз ҷиҳати иҷтимоӣ ва иқтисодӣ низ ин рӯйдод аҳамияти калон дорад. Баланд гардидани нуфузи байналмилалии донишгоҳ метавонад ба ҷалби донишҷӯёни хориҷӣ мусоидат намояд, ки ин, дар навбати худ, ба рушди иқтисоди соҳаи маориф ва баланд бардоштани даромади муассиса таъсири мусбат мерасонад. Ҳамчунин, ин раванд метавонад боиси зиёд гардидани табодули академӣ, сафарҳои илмӣ ва иштироки устодону донишҷӯён дар барномаҳои байналмилалӣ гардад, ки ҳамаи ин ба рушди сармояи инсонӣ мусоидат мекунад.

Дигар паҳлуи муҳими таҳлил ин аст, ки чунин дастовард ба баланд шудани эътимоди ҷомеа нисбат ба низоми таҳсилоти олӣ мусоидат мекунад. Вақте ки донишгоҳ дар сатҳи байналмилалӣ эътироф мегардад, эътимоди довталабон, волидон ва корфармоён ба сифати таълим зиёд мешавад. Ин ҳолат метавонад ба беҳтар шудани интихоби довталабони болаёқат ва ташаккули муҳити рақобатпазир дар дохили донишгоҳ оварда расонад.

Бо вуҷуди ин, бояд зикр намуд, ки воридшавӣ ба рейтинг танҳо оғози роҳ аст, на натиҷаи ниҳоӣ. Барои ноил шудан ба ҷойгоҳҳои баландтар, лозим аст, ки тақвияти пойгоҳи моддӣ-техникӣ, рушди инфрасохтори илмӣ, ҷорӣ намудани технологияҳои рақамӣ дар раванди таълим ва баланд бардоштани сатҳи дониши забонҳои хориҷии устодону донишҷӯён боз ҳам гуқстариш дода шавад. Хушбахтона ин имкониятҳо пурра зери даст гирифта шудаанд, вале барои тақвияти онҳо боз кӯшишҳо ба харҷ бояд дод, то зарурати густариши ҳамкориҳои байналмилалӣ ва иштирок дар лоиҳаҳои муштараки илмӣ бештар эҳсос гардад.

Шомил гардидани Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абуалӣ ибни Сино ба рейтинги осиёии “Times Higher Education” як қадами устувор ва стратегӣ дар самти рушди байналмилалӣ ба ҳисоб меравад. Ин рӯйдод на танҳо нишондиҳандаи пешрафт, балки омили муҳими таҳрикдиҳандаи ислоҳоти минбаъда мебошад. Дар сурати истифодаи самараноки ин имконият, донишгоҳ метавонад дар солҳои наздик ба яке аз муассисаҳои пешсафи минтақа табдил ёфта, дар рушди илми тиб ва таҳсилоти олии Тоҷикистон саҳми назаррас гузорад.

Ҳамин тавр, метавон хулоса кард, ки воридшавӣ ба рейтинги мазкур дорои аҳамияти бисёрҷониба буда, ҳам аз лиҳози илмӣ, ҳам иҷтимоӣ ва ҳам иқтисодӣ таъсири мусбат мерасонад. Ин қадам оғози марҳилаи наве мебошад, ки дар он донишгоҳ бояд бо истифода аз имкониятҳои мавҷуда ба сӯи дастовардҳои боз ҳам баландтар ҳаракат намояд ва мавқеи худро дар фазои ҷаҳонии таҳсилоти олӣ устувор гардонад.

Назарзода Ҳ. Н.-сардори шуъбаи робитаҳои байналмилалӣ