Дар таърихи рушди илми тиб ва маорифи тиббии Тоҷикистон номи фарзандони фарзонае бо ҳарфҳои заррин сабт гардидааст, ки тамоми умри пурбаракати худро ба хизмати инсон, пешрафти илми тиб, тарбияи мутахассисони ҷавон ва рушди муассисаҳои тандурустӣ бахшидаанд. Яке аз чунин чеҳраҳои соҳибмактаб, табиби варзида, олими шинохта, омӯзгори асил ва ташкилотчии соҳаи стоматология Субҳонов Сатторхон Соҳибович мебошад. Умри ӯ намунаи равшани садоқат ба касб, масъулиятшиносӣ, ҷустуҷӯи илмӣ ва хизмат ба ҷомеа буд. Ҳарчанд имрӯз ин марди донишманд дар байни мо нест, номи нек, осори илмӣ ва шогирдони зиёди ӯ ҳамчун идомаи роҳи пурифтихораш боқӣ мондаанд.

Субҳонов Сатторхон Соҳибович соли 1952 ба дунё омада, аз овони ҷавонӣ ба соҳаи тиб ва махсусан стоматология таваҷҷуҳи зиёд пайдо намуд. Ин интихоби касбӣ барои ӯ танҳо интихоби як ихтисос набуд, балки роҳи зиндагӣ ва рисолати инсонӣ гардид. Вай соли 1975 факултети стоматологияи Донишкадаи тиббии ба номи Н. И. Пирогови шаҳри Одессаро хатм карда, бо дониши мустаҳкам ва ҷаҳонбинии васеи касбӣ ба фаъолияти меҳнатӣ оғоз намуд. Таҳсил дар яке аз муассисаҳои бонуфузи таҳсилоти тиббии Иттиҳоди Шӯравӣ ба ташаккули ҷаҳонбинии илмӣ ва касбии ӯ таъсири амиқ гузошт.

Фаъолияти меҳнатии Сатторхон Субҳонов аз соли 1975 дар Беморхонаи клиникии шаҳрии №5 оғоз ёфта, солҳои 1975-1978 ӯ дар вазифаҳои ординатор ва мудири шуъбаи стоматология фаъолият намуд. Дар ин давра ӯ ҳамчун мутахассиси ҷавон таҷрибаи бойи амалӣ андӯхта, бо беморони гуногун кор мекард ва тадриҷан маҳорати баланди касбӣ ба даст меовард. Барои ӯ табобати бемор ҳамеша танҳо иҷрои вазифаи хизматӣ набуда, балки масъулияти бузурги инсонӣ ва ахлоқӣ ба ҳисоб мерафт.

Солҳои 1980-1983 Субҳонов Сатторхон Соҳибович ҳамчун ординатори клиникӣ ва ассистенти кафедраи ҷарроҳии стоматологии Донишкадаи тиббии Тоҷикистон (ҳоло Донишгоҳ) фаъолият намуд. Дар ҳамин давра қобилияти ӯ ҳамчун мутахассиси клиникӣ ва омӯзгори ҷавон бештар зуҳур кард. Вай дар баробари фаъолияти табобатӣ ба корҳои илмӣ низ таваҷҷуҳи ҷиддӣ зоҳир намуда, барои идомаи таҳсил ва такмили донишҳои илмии худ ба аспирантура дохил шуд.

Солҳои 1983-1986 ӯ аспиранти Пажӯҳишгоҳи марказии стоматологияи шаҳри Москва буд. Ин марҳилаи муҳим дар ҳаёти илмии ӯ ба ҳисоб меравад. Муҳити илмии пойтахти Иттиҳоди Шӯравӣ, робита бо олимони маъруф ва иштирок дар таҳқиқоти илмӣ ба ташаккули Сатторхон Субҳонов ҳамчун муҳаққиқи соҳибтаҷриба мусоидат намуд. Дар натиҷаи фаъолияти пурмаҳсул ва таҳқиқоти илмии пайваста соли 1987 ӯ ба дарёфти унвони илмии номзади илмҳои тиб ноил гардид.

Пас аз бозгашт ба Тоҷикистон Субҳонов Сатторхон фаъолияти илмӣ, омӯзгорӣ ва табобатии худро бо неруи тоза идома дод. Солҳои 1989-1998 дар вазифаҳои ассистент ва дотсенти кафедраи стоматологияи кӯдакон кор карда, дар тарбияи мутахассисони ҷавон саҳми назаррас гузошт. Соли 1994 ба ӯ унвони илмии дотсент дода шуд. Дар раванди фаъолияти омӯзгорӣ ӯ на танҳо донишҳои назариявиро ба донишҷӯён меомӯзонд, балки таҷрибаи бойи клиникии худро низ ба онҳо интиқол медод. Барои Сатторхон Субҳонов тайёр намудани табиби хуб маънои онро дошт, ки дар қалби донишҷӯ масъулият, меҳрубонӣ, дақиқкорӣ ва муҳаббат ба касб парвариш карда шавад.

Яке аз марҳилаҳои муҳимми фаъолияти ӯ ба роҳбарии кафедраи ҷарроҳии ҷоғу рӯй ва стоматологияи кӯдакона вобаста мебошад. Солҳои 1998-2015 ӯ мудири ин кафедра буд. Дар ин давра кафедра ба яке аз марказҳои муҳими таълимӣ, илмӣ ва табобатии соҳаи стоматология табдил ёфт. Бо роҳбарии ӯ корҳои илмӣ-таҳқиқотӣ густариш ёфта, таълими донишҷӯён ва такмили маҳорати табибони ҷавон ба сатҳи нав бароварда шуд.

Дар солҳои 2000-2003 Сатторхон Субҳонов декани факултети стоматология буд. Дар ин вазифа ӯ ҳамчун роҳбари масъулиятшинос ва ташкилотчии кордон фаъолияти пурсамар намуд. Баъдан, солҳои 2003-2005 сардори Идораи захираҳои кадрӣ ва илмии дастгоҳи марказии Вазорати тандурустии Ҷумҳурии Тоҷикистон буд. Таҷрибаи бойи клиникӣ, илмӣ ва омӯзгорӣ ба ӯ имкон медод, ки масъалаҳои рушди соҳаи тандурустӣ ва тайёр намудани кадрҳои баландихтисосро бо назари васеъ баррасӣ намояд.

Солҳои 2005-2018 Сатторхон Субҳонов боз вазифаи декани факултети стоматологияро ба уҳда дошт. Ин давраи фаъолияти ӯ бо рушди минбаъдаи факултет, такмили раванди таълим, таҳкими заминаҳои илмӣ ва тарбияи мутахассисони соҳибкасб алоқаманд мебошад. Ӯ ба сифати таълим ва омодагии касбии донишҷӯён таваҷҷуҳи махсус медод. Ба андешаи ӯ, табиби стоматолог бояд на танҳо соҳиби дониши амиқи тиббӣ, балки мутахассиси дорои малакаи баланди амалӣ ва фарҳанги муошират бошад.

Дар солҳои минбаъда Субҳонов Сатторхон ба ҳайси сардори шуъбаи сифати таҳсилот ва рушди маҳорати омӯзгор фаъолият намуда, дар беҳтар намудани сифати таълим, такмили маҳорати касбии омӯзгорон ва баланд бардоштани сатҳи омодагии мутахассисон саҳми назаррас гузошт. То охири умр ӯ ҳамчун профессори кафедраи ҷарроҳии ҷоғу рӯй фаъолияти илмӣ, омӯзгорӣ ва табобатии худро идома дод. Соли 2019 ба ӯ унвони ифтихории профессори фахрии Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абуалӣ ибни Сино дода шуд, ки ин қадршиносии арзандаи хизматҳои бисёрсолаи ӯ дар назди илми тиб ва маорифи тиббии кишвар буд.

Сатторхон Субҳонов дар рушди стоматологияи Тоҷикистон саҳми бузург гузоштааст. Ӯ муаллифи зиёда аз 100 таълифоти илмӣ, ду китоби дарсӣ ва 26 пешниҳоди навоварӣ мебошад. Ин рақамҳо танҳо нишондиҳандаи фаъолияти илмии ӯ нестанд, балки шаҳодати ҷустуҷӯҳои пайваста, меҳнати фидокорона ва кӯшиши ӯ барои такмили усулҳои ташхису табобат мебошанд. Таҳти роҳбарии ӯ чор нафар рисолаҳои номзадии худро ҳимоя намудаанд. Ҳамин тариқ, ӯ на танҳо як олими варзида, балки роҳбари илмӣ ва тарбиятгари насли нави муҳаққиқони соҳаи стоматология буд.

Яке аз хизматҳои муҳими Субҳонов Сатторхон дар ташкили Маркази ҷумҳуриявии табобати нуқсҳои модарзодӣ ва ғайримодарзодии ҷоғу рӯйи кӯдакону наврасон мебошад. Ин иқдом барои рушди ҷарроҳии ҷоғу рӯйи кӯдакон ва расонидани ёрии тахассусии тиббӣ ба беморони дорои нуқсонҳои гуногун аҳамияти бузург дошт. Бо ташаббуси ӯ инчунин Маркази ҷарроҳии ҷоғу рӯйи калонсолон таъсис ёфт. Ин марказҳо дар рушди минбаъдаи хадамоти махсусгардонидашудаи стоматологӣ ва ҷарроҳии ҷоғу рӯй дар Тоҷикистон нақши муҳим гузоштанд.

Сатторхон Субҳонов ҳамчун мутахассиси варзида ва олими шинохта дар конференсияҳо ва анҷуманҳои байналмилалӣ дар шаҳрҳои Москва, Санкт-Петербург, Остона ва Бишкек иштирок намуда, бо намояндагони мактабҳои илмии гуногун табодули таҷриба анҷом додааст. Иштирок дар чунин чорабиниҳои илмӣ ба густариши робитаҳои касбӣ ва муаррифии дастовардҳои стоматологияи Тоҷикистон мусоидат мекард.

Хизматҳои бисёрсолаи ӯ дар соҳаи тандурустӣ бо унвонҳо ва мукофотҳои арзанда қадршиносӣ шудаанд. Соли 2005 ба ӯ унвони «Аълочии тандурустии Ҷумҳурии Тоҷикистон» дода шуд. Ин унвон дар баробари дигар дастовардҳои касбӣ нишонаи эътирофи саҳми ӯ дар рушди соҳаи тиб ва тарбияи мутахассисони баландихтисос мебошад.

Онҳое, ки бо Сатторхон Субҳонов ҳамкорӣ доштанд, ӯро ҳамчун роҳбари сахтгир, талаботчӣ ва нуқтасанҷ ба ёд меоранд. Вай ба ҳама чиз диққати ҷиддӣ медод. Дар кори ӯ беэътиноӣ, саҳлангорӣ ва муносибати рӯякӣ ҷой надошт. Ҳар як масъала, хоҳ хурд бошаду хоҳ бузург, бояд бо масъулият ва дақиқӣ ҳал карда мешуд. Сахтгирии ӯ, пеш аз ҳама, аз масъулияти баланди касбӣ ва ғамхорӣ ба рушди соҳа сарчашма мегирифт. Ӯ аз ҳамкорон ва шогирдон ҳамон чизеро талаб мекард, ки пеш аз ҳама аз худ талаб мекард ин меҳнати софдилона, интизом, донишомӯзӣ ва масъулиятшиносӣ буд.

Дар муносибат бо шогирдон ва ҳамкорон Сатторхон Субҳонов шахси дорои мавқеи устувор буд. Ӯ ба рушди касбии ҷавонон аҳамияти хос медод ва ҳамеша талош мекард, ки онҳо ба дониш, ҷустуҷӯ ва меҳнати пайваста рӯ оваранд. Барои ӯ омӯзгорӣ танҳо баёни маводи таълимӣ набуд. Омӯзгор бояд шахсияти донишҷӯро ташаккул диҳад, ӯро ба касб дилбаста намояд ва дар вуҷудаш эҳсоси масъулият дар назди бемор ва ҷомеаро бедор созад.

Субҳонов Сатторхон Соҳибович тамоми умри худро ба хизмати тиб, илм ва маориф бахшид. Вай аз ҷумлаи он шахсиятҳое буд, ки бо фаъолияти худ на танҳо дар таърихи як кафедра ё як факултет, балки дар рушди тамоми соҳаи стоматологияи Тоҷикистон нақши муҳим гузоштанд. Мактаб, таҷриба, дастовардҳои илмӣ, марказҳои таъсисдода, китобу мақолаҳо ва шогирдони зиёди ӯ идомадиҳандаи роҳи зиндагии пуршарафаш мебошанд.

Имрӯз, вақте аз фаъолияти пурбаракати Сатторхон Субҳонов ёд мекунем, пеш аз ҳама, симои як табиби соҳибтаҷриба, олими ҷӯянда, омӯзгори масъулиятшинос ва роҳбари сахтгир, вале адолатпешаро пеши назар меорем. Ӯ ба ҳар як кори худ бо ҷиддият муносибат мекард ва бовар дошт, ки дар соҳаи тиб танҳо дониш, меҳнат ва масъулияти баланд метавонанд ба инсон обрӯ ва эътибор бахшанд.

Номи Сатторхон Соҳибович Субҳонов дар саҳифаҳои таърихи стоматологияи тоҷик ҳамчун номи яке аз шахсиятҳои барҷастаи ин соҳа боқӣ хоҳад монд. Хидматҳои ӯ ба рушди илми стоматология, ташкили муассисаҳои махсусгардонидашуда, тарбияи кадрҳои баландихтисос ва беҳтар намудани сифати таълими тиббӣ шоистаи эҳтиром ва арҷгузории ҳамешагӣ мебошанд. Хотираи неки ӯ дар қалби ҳамкорон, шогирдон ва ҳамаи онҳое, ки аз дониш, таҷриба ва роҳнамоии ӯ баҳра бурдаанд, абадӣ хоҳад монд.

Рӯҳи олими варзида ва табиби соҳибмактаб Субҳонов Сатторхон Соҳибович шод ва хонаи охираташ обод бод!

ШУЪБАИ ИТТИЛООТ ВА РОБИТА БО ҶОМЕА