Иҷлосияи XVI-уми Шурои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки аз 16 ноябр то 2 декабри соли 1992 дар Қасри Арбоби ноҳияи Хуҷанди вилояти Суғд баргузор гардид, дар таърихи давлатдории тоҷикон ҳамчун рӯйдоди сарнавиштсоз ва марҳилаи муҳими ташаккули давлатдории навини миллӣ мақоми хос дорад. Ин иҷлосия дар шароите доир гардид, ки Тоҷикистон ба яке аз давраҳои мураккабтарини таърихи муосири худ рӯ ба рӯ шуда буд. Буҳрони амиқи сиёсӣ, нооромии ҷомеа, мухолифатҳои дохилӣ, заиф гардидани сохторҳои давлатӣ ва оғози даргириҳои мусаллаҳона пояҳои давлатдории ҷавони кишварро ба мушкилоти ҷиддӣ дучор намуда буданд. Дар чунин вазъият масъалаи ҳифзи истиқлолияти давлатӣ, таъмини амнияту субот, барқарор намудани фаъолияти мақомоти ҳокимият ва муайян кардани самтҳои минбаъдаи рушди мамлакат аҳаммияти аввалиндараҷа пайдо карда буд.

Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки 9 сентябри соли 1991 эълон гардида буд, барои мардуми тоҷик имкони таърихии бунёди давлати соҳибихтиёр ва муайян намудани роҳи мустақилонаи рушди сиёсиву иҷтимоиро фароҳам овард. Аммо таҷрибаи нахустини давлатсозӣ нишон дод, ки истиқлолияти расмӣ танҳо дар сурати мавҷуд будани ваҳдати миллӣ, низоми устувори идоракунӣ, заминаҳои ҳуқуқӣ ва ҳамдигарфаҳмии ҷомеа метавонад ба воқеияти пойдори сиёсиву иҷтимоӣ табдил ёбад. Аз ин рӯ, Иҷлосияи XVI-уми Шурои Олӣ на танҳо барои бартараф намудани буҳрони мавҷуда, балки барои муайян кардани асосҳои минбаъдаи ташаккули низоми давлатдории миллӣ замина гузошт.

Дар рафти иҷлосия масъалаҳои муҳими сиёсӣ, ҳуқуқӣ, иҷтимоӣ ва иқтисодии кишвар мавриди баррасӣ қарор гирифта, як қатор қарорҳои тақдирсоз қабул гардиданд. Аз ҷумла, интихоби роҳбарияти нави олии мамлакат, ташкили сохторҳои зарурии идоракунии давлатӣ, андешидани тадбирҳо ҷиҳати барқарор намудани фаъолияти мақомоти ҳокимият ва таъмини тартиботи конститутсионӣ аз ҷумлаи масъалаҳои муҳим ба шумор мерафтанд. 19 ноябри соли 1992 Эмомалӣ Раҳмон Раиси Шурои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардид. Ин рӯйдод дар раванди ташаккули роҳбарияти нави сиёсӣ ва муайян намудани самтҳои минбаъдаи фаъолияти давлат аҳаммияти махсус дошт.

Яке аз масъалаҳои меҳварии иҷлосия ҳифзи истиқлолияти давлатӣ ва пешгирӣ намудани парокандагии кишвар буд. Дар шароите, ки хатари аз байн рафтани низоми ягонаи идоракунӣ ва халалдор гардидани тамомияти арзии ҷумҳурӣ вуҷуд дошт, қабули қарорҳои сиёсиву ҳуқуқӣ барои нигоҳ доштани пояҳои давлатдорӣ нақши муҳим бозид. Иҷлосия зарурати барқарор намудани фаъолияти сохторҳои давлатӣ, таъмини волоияти қонун ва фароҳам овардани шароити мусоидро барои ба эътидол овардани вазъи ҷомеа муайян намуд. Маҳз дар ҳамин марҳила масъалаи масъулияти роҳбарияти сиёсӣ дар назди миллату давлат ва зарурати муттаҳид сохтани неруҳои ҷомеа ба масъалаи марказии рӯз табдил ёфт.

Муҳимияти дигари иҷлосия дар он буд, ки масъалаи эҳёи рамзҳои давлатдории миллӣ ва таҳкими ҳувияти миллӣ дар маркази таваҷҷуҳ қарор гирифт. Дар ин иҷлосия Парчами давлатӣ ва Нишони давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон тасдиқ гардиданд. Ин рамзҳои муқаддас таҷассумгари соҳибихтиёрӣ, таърихи пурғановати миллат, арзишҳои миллӣ ва ормонҳои давлатдории тоҷикон мебошанд. Қабули онҳо дар шароити мураккаби сиёсӣ аҳаммияти бузурги маънавию сиёсӣ дошта, барои таҳкими ҳисси ватандӯстӣ, худшиносии миллӣ ва ифтихори шаҳрвандӣ замина фароҳам овард. Ҳамзамон, қабули қонунҳо ва қарорҳои марбут ба сохтори мақомоти давлатӣ, фаъолияти Ҳукумати ҷумҳурӣ ва танзими муносибатҳои ҷамъиятӣ ба ташаккули низоми ҳуқуқии давлати соҳибистиқлол мусоидат намуд.

Ҷанбаи дигари муҳими Иҷлосияи XVI-уми Шурои Олӣ таваҷҷуҳ ба масъалаҳои иҷтимоӣ ва ҳифзи ҳуқуқу манфиатҳои шаҳрвандон буд. Дар он давра ҳазорҳо нафар шаҳрвандон бинобар вазъи ноороми сиёсӣ маҷбур шуданд макони зисти худро тарк намоянд. Аз ин рӯ, масъалаи гурезаҳо, баргардонидани онҳо ба маҳалли истиқомат ва фароҳам овардани шароити зарурӣ барои зиндагии осоишта аз масъалаҳои муҳим ба шумор мерафт. Қабули Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи гурезаҳо» аз 24 ноябри соли 1992 дар самти муайян намудани асосҳои ҳуқуқии ҳимояи ин қишри осебпазири ҷомеа иқдоми муҳим буд.

Албатта, қарорҳои Иҷлосияи XVI –уми Шурои Олӣ худ ба худ маънои анҷоми низоъҳои дохилӣ ва барқарор шудани сулҳи комилро надоштанд. Баръакс, онҳо оғози марҳилаи нави талошҳои сиёсӣ ва ташкилию ҳуқуқӣ барои ба эътидол овардани вазъият ва расидан ба ризояти миллӣ гардиданд. Раванди музокироти байни тоҷикон, ки баъдан бо иштироки намояндагони ҷонибҳои мухолиф ва миёнаравии созмонҳои байналмилалӣ идома ёфт, барои барқарор намудани сулҳу субот аҳаммияти ҳалкунанда пайдо кард. 27 июни соли 1997 Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризояти миллӣ дар Тоҷикистон ба имзо расид. Ин санад натиҷаи талошҳои тӯлонии сиёсӣ, гуфтушунидҳо ва иродаи ҷонибҳо барои қатъи муқовимат ва барқарор намудани зиндагии осоишта буд.

Аз нигоҳи таҳкими давлатдорӣ, аҳаммияти Иҷлосияи XVI-ум ҳамчунин дар фароҳам овардани заминаҳои сиёсӣ ва ҳуқуқии қабули Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон ифода меёбад. 6 ноябри соли 1994 тавассути раъйпурсии умумихалқӣ нахустин Конститутсияи давлати соҳибистиқлоли Тоҷикистон қабул гардид. Дар он Тоҷикистон ҳамчун давлати соҳибихтиёр, демократӣ, ҳуқуқбунёд, дунявӣ ва ягона эълон шуда, асосҳои сохтори конститутсионӣ, принсипҳои ташкили ҳокимияти давлатӣ, ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд муайян гардиданд. Ҳамин тариқ, қарорҳои Иҷлосияи XVI-уми Шурои Олӣ ва равандҳои минбаъдаи давлатсозӣ барои ташаккули низоми ҳуқуқии муосир ва муайян гардидани самти рушди сиёсии кишвар замина гузоштанд.

Дар ин замина, нақши роҳбарияти нави сиёсии мамлакат, бахусус фаъолияти Эмомалӣ Раҳмон ҳамчун Раиси Шурои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, дар марҳилаи аввали барқарорсозии сохторҳои давлатӣ ва пешбурди раванди сулҳу ваҳдати миллӣ мавриди омӯзиши махсус қарор дорад. Самти асосии сиёсати давлат дар он марҳила барқарор намудани сохторҳои фалаҷшудаи ҳокимият, таъмини амнияти шаҳрвандон, таҳкими қонуният, баргардонидани гурезаҳо ва фароҳам овардани шароити зарурӣ барои рушди минбаъдаи иқтисодию иҷтимоии кишвар буд. Дар ин раванд масъалаи муттаҳид намудани неруҳои ҷомеа ва боло гузоштани манфиатҳои умумимиллӣ аз манфиатҳои маҳдуду гурӯҳӣ аҳаммияти калидӣ дошт.

Бояд таъкид намуд, ки таҳкими давлатдории навини тоҷикон танҳо бо қабули санадҳои ҳуқуқӣ ва ташкили мақомоти давлатӣ маҳдуд намешуд. Он раванди мураккаби барқарорсозии муносибатҳои ҷамъиятӣ, эҳёи иқтисоди миллӣ, рушди соҳаҳои маорифу тандурустӣ, таҳкими пояҳои иҷтимоӣ ва муайян намудани ҷойгоҳи Тоҷикистон дар муносибатҳои байналмилалиро дар бар мегирифт. Дар солҳои минбаъда, бо фароҳам омадани фазои сулҳу субот, имкониятҳои нав барои татбиқи барномаҳои рушди миллӣ, сохтмони иншооти иҷтимоиву иқтисодӣ, густариши ҳамкориҳои байналмилалӣ ва баланд бардоштани сатҳи зиндагии аҳолӣ ба вуҷуд омаданд. Ҳамаи ин равандҳо дар заминаи барқарор гардидани суботи сиёсӣ ва фаъолияти муназзами ниҳодҳои давлатӣ амалӣ шуданд.

Дар шароити ҷаҳонишавӣ ва тағйирёбии босуръати муносибатҳои сиёсиву иқтисодии байналмилалӣ омӯзиши таҷрибаи таърихии Иҷлосияи XVI аҳаммияти хосса пайдо мекунад. Таҷрибаи он давра нишон медиҳад, ки истиқлолияти давлатӣ, ваҳдати миллӣ, эҳтиром ба Конститутсия ва қонунҳо, ҳифзи манфиатҳои умумимиллӣ ва масъулияти шаҳрвандӣ аз омилҳои муҳими пойдории давлат мебошанд. Ҳамзамон, ин рӯйдоди таърихӣ зарурати истифодаи роҳҳои сиёсиву ҳуқуқӣ, муколама ва ҳамдигарфаҳмиро дар ҳалли ихтилофоти ҷомеа таъкид менамояд. Барои насли ҷавон, бахусус донишҷӯён, омӯзиши ин саҳифаи таърих воситаи муҳими дарки арзиши истиқлолият, сулҳу субот ва масъулият дар назди ояндаи давлату миллат мебошад.

Иҷлосияи XVI-уми Шурои Олӣ ҳамчун як саҳифаи муҳимми таърихи муосири тоҷикон ҳамеша моро ба ҳифзи истиқлолияти давлатӣ, таҳкими ваҳдати миллӣ ва саҳмгузорӣ дар рушди Тоҷикистони соҳибистиқлол ҳидоят менамояд.

Шарипов Х. С., директори МТИК “Стоматология”