Дар шароити ҷаҳонишавӣ ва рушди босуръати технологияҳои иттилоотӣ масъалаи ташаккули ҷаҳонбинии солими ҷавонон ба яке аз самтҳои калидии сиёсати иҷтимоӣ ва фарҳангии ҷомеа табдил ёфтааст. Ҷавонон ҳамчун неруи пешбарандаи давлат ва кафили фардои миллат бояд дорои тафаккури илмӣ, ҳисси баланди худшиносӣ, масъулиятшиносӣ ва мавқеи устувори шаҳрвандӣ бошанд. Аммо дар баробари омилҳои созанда, дар ҷомеа ҳанӯз ҳам падидаҳое вуҷуд доранд, ки ба ташаккули шахсияти ҷавон таъсири манфӣ расонида, ӯро аз роҳи дониш, маърифат ва тафаккури созанда дур месозанд. Яке аз чунин падидаҳои хатарзо хурофотпарастӣ мебошад, ки ҳамчун шакли тафаккури ғайриилмӣ ба шуур ва ҷаҳонбинии ҷавонон таъсири ҷиддӣ мерасонад. Ба таъкиди муҳаққиқони ватанӣ, хурофот ва ҷаҳолат метавонад ба суботи ҷомеа ва амнияти фикрии насли ҷавон таҳдид эҷод намояд.

Хурофотпарастӣ маҷмӯи боварҳо, андешаҳо ва амалҳое мебошад, ки бар асоси далел, мантиқ ва дониш не, балки бар асоси тарс, эҳсосот, тақлид ва тасаввуроти беасос шакл мегирад. Вақте ҷавон ба ҷойи таҳлил ва омузиши илмӣ ба фолбинӣ, пешгӯӣ, боварҳои беасос, тақдирпарастии ифротӣ, парастиши ашё ё шахсиятҳои сохта рӯ меорад, тафаккури интиқодии ӯ заиф мешавад. Дар натиҷа, ӯ наметавонад ҳодисаҳои иҷтимоӣ ва сиёсиро бо диди воқеӣ арзёбӣ намояд. Ин ҳолат, пеш аз ҳама, ба рушди зеҳнӣ ва маънавии ҷавонон латма зада, қобилияти мустақилона қарор қабул кардани онҳоро коҳиш медиҳад. Таҳлилҳо нишон медиҳанд, ки тақдирпарастӣ ва хурофотгароӣ ҳатто ба характери миллӣ ва фаъолнокии иҷтимоӣ низ таъсир мерасонад.

Аз нуқтаи назари сиёсӣ, хурофотпарастӣ барои ҷомеаи муосир хатарнок аст, зеро он заминаи мусоид барои густариши ифротгароӣ, таассуб ва таъсири идеологияҳои бегона фароҳам меорад. Ҷавоне, ки ҷаҳонро на бо ақл, балки бо эҳсоси кӯр ва боварҳои беасос дарк мекунад, бештар ба таблиғоти гурӯҳҳои манфиатҷӯ, ақидаҳои ифротӣ ва шабакаҳои харобиовари идеологӣ гирифтор мешавад. Маҳз аз ҳамин ҷиҳат мубориза бо хурофот танҳо масъалаи фарҳангӣ набуда, балки ҷузъи муҳими таъмини амнияти миллӣ ва суботи сиёсӣ ба ҳисоб меравад. Зеро давлате, ки ҷавонони он дорои тафаккури ғайриилмӣ бошанд, дар баробари таҳдидҳои иттилоотӣ ва идеологӣ осебпазир мегардад.

Яке аз таъсирҳои манфии асосии хурофот ба ҷаҳонбинии ҷавонон заиф шудани рӯҳияи илмдӯстӣ ва донишандӯзӣ мебошад. Вақте ҷавон ба қувваҳои ғайривоқеӣ такя мекунад, меҳнат, омузиш, ҷустуҷӯ ва навовариро камарзиш мешуморад. Дар чунин ҳолат, ӯ муваффақиятро на натиҷаи дониш ва заҳмат, балки маҳсули “қисмат”, “сеҳр”, “нишона” ё “пешгӯӣ” медонад. Ин раванд дар шуури ҷавонон рӯҳияи танбалӣ, бепарвоӣ ва интизории кумаки берунаро ба вуҷуд меорад. Дар ҳоле ки ҷомеаи муосир ба ҷавонони фаъол, соҳибкасб, рақобатпазир ва дорои малакаҳои рақамӣ ниёз дорад, хурофот онҳоро аз ин роҳ дур месозад.

Ҳамчунин, хурофотпарастӣ ба худшиносии миллӣ ва ҳувияти фарҳангии ҷавонон низ таъсири манфӣ мерасонад. Бисёр вақт боварҳои беасос бо унсурҳои бегона ва ақидаҳои сохтаи хориҷӣ омехта шуда, дар зеҳни ҷавонон ҳамчун “арзиш” ҷой мегиранд. Дар натиҷа, ҷавон аз фарҳанги асили миллӣ, суннатҳои солим ва арзишҳои маърифатпарваронаи ниёгон дур мешавад. Ин раванд метавонад ба бегонапарастӣ, тақлидкории кӯркӯрона ва заиф шудани эҳсоси ватандӯстӣ оварда расонад. Аз ин лиҳоз, тарбияи ҷаҳонбинии миллӣ бояд бо асосҳои илмӣ ва маърифатӣ пайваст бошад, то ҷавонон тавонанд миёни арзиши воқеӣ ва хурофоти зараровар фарқ гузоранд.

Омили дигаре, ки ба густариши хурофот миёни ҷавонон мусоидат мекунад, истифодаи нодурусти шабакаҳои иҷтимоӣ ва манбаъҳои ғайриэътимоди иттилоотӣ мебошад. Имрӯз дар фазои маҷозӣ саҳифаҳо ва гурӯҳҳое зиёданд, ки бо усули эҳсосотӣ ва таблиғотӣ боварҳои беасосро паҳн мекунанд. Ҷавоне, ки малакаи таҳлили иттилоот надорад, чунин маводро ҳақиқат пиндошта, ба онҳо пайравӣ мекунад. Аз ин рӯ, саводи расонаӣ ва фарҳанги истифодаи интернет бояд ҳамчун воситаи муҳими муқовимат ба хурофот дар байни ҷавонон ташаккул дода шавад.

Дар самти пешгирии хурофотпарастӣ нақши муассисаҳои таълимӣ хеле муҳим аст. Мактаб, донишгоҳ ва муҳити илмӣ бояд дар ҷавонон рӯҳияи таҳлил, саволгузорӣ, исботталабӣ ва эҳтиром ба илмро парвариш намоянд. Омузгор бояд на танҳо дониш диҳад, балки тарзи фикр карданро омузонад. Вақте ҷавон мефаҳмад, ки ҳар ҳодиса сабаби воқеӣ ва қонунияти илмӣ дорад, ӯ камтар ба боварҳои беасос рӯ меорад. Бинобар ин, баланд бардоштани сифати таълим, тақвияти фанҳои табиатшиносӣ, мантиқ, фалсафа ва технологияҳои иттилоотӣ дар мубориза бо хурофот аҳамияти калидӣ дорад.

Нақши оила низ дар ин масъала бузург аст. Агар муҳити хонаводагӣ худ ба хурофот такя кунад, фарзанд низ ҳамин тарзи фикрро қабул менамояд. Аз ин рӯ, падару модар бояд дар тарбияи фарзандон рӯҳияи маърифатпарварӣ, мутолиа, саволгузорӣ ва эҳтиром ба ақлу донишро ҷой диҳанд. Муносибати солими оилавӣ боиси он мегардад, ки ҷавон дар баробари ҳар гуна ақидаи беасос мавқеи танқидӣ дошта бошад.

Ҳамин тариқ, хурофотпарастӣ яке аз монеаҳои ҷиддӣ дар роҳи ташаккули ҷаҳонбинии илмӣ, сиёсӣ ва иҷтимоии ҷавонон мебошад. Он тафаккури интиқодӣ, худшиносӣ, масъулиятшиносӣ ва рӯҳияи созандаи ҷавононро заиф намуда, онҳоро аз роҳи пешрафт дур месозад. Барои пешгирии ин падида зарур аст, ки ҳамкории оила, мактаб, ҷомеа, воситаҳои ахбори омма ва ниҳодҳои давлатӣ боз ҳам тақвият дода шавад. Танҳо бо роҳи баланд бардоштани сатҳи маърифат, рушди тафаккури илмӣ, таҳкими саводи расонаӣ ва тарбияи худшиносии миллӣ метавон ҷавононро аз таъсири манфии хурофот ҳифз намуда, барои бунёди ҷомеаи пешрафта ва давлати неруманд заминаи устувор гузошт.

Кабирзода Ҷ. Н.-муовини декани факултети фарматсевтӣ