Истиқлол барои ҳар миллат муқаддастарин арзиши давлатдорӣ ва муҳимтарин заминаи худшиносии миллӣ ба шумор меравад. Миллате, ки соҳиби давлати мустақил аст, метавонад сарнавишти сиёсию иҷтимоӣ, иқтисодию фарҳангӣ ва маънавии худро бо иродаи хеш муайян намояд. Барои мардуми тоҷик низ Истиқлоли давлатӣ оғози марҳилаи нави таърихӣ гардид. Он на танҳо соҳибихтиёрии Ҷумҳурии Тоҷикистонро ҳамчун давлати мустақил таъмин кард, балки барои эҳёи арзишҳои миллӣ, таҳкими худшиносӣ, рушди иқтисодиву иҷтимоӣ ва муайян намудани ҷойгоҳи Тоҷикистон дар ҷомеаи ҷаҳонӣ заминаи устувор фароҳам овард.

35 соли соҳибистиқлолӣ барои таърихи давлатдории навини тоҷикон давраи пурмуҳтаво ва сарнавиштсоз мебошад. Дар ин муддат кишвари мо марҳилаҳои мураккабу ҳассоси таърихиро паси сар намуда, тадриҷан ба роҳи суботи сиёсӣ, ваҳдати миллӣ, созандагӣ ва рушди устувор ворид гардид. Дар ин раванд ду мафҳум Истиқлол ва Пешвои миллат ҳамчун ду рукни муҳими давлатдории муосири Тоҷикистон арзиши хос пайдо намуданд.

Истиқлол заминаи ҳуқуқӣ ва сиёсии давлатдории миллӣ бошад, Пешвои миллат ҳамчун сарвари сиёсӣ дар марҳилаи мураккаби ташаккули давлатдории навин барои ҳифзи ин дастоварди таърихӣ, барқарор намудани сулҳу субот, таҳкими ваҳдати миллӣ ва пешбурди сиёсати созанда нақши муҳим гузоштааст. Аз ин рӯ, омӯзиши таърихи соҳибистиқлолии Тоҷикистон бидуни таҳлили равандҳои давлатсозӣ ва саҳми роҳбарияти сиёсии мамлакат дар таҳкими пояҳои давлатдорӣ комил нахоҳад буд.

Истиқлоли давлатии Тоҷикистон 9 сентябри соли 1991 эълон гардид. Ин рӯйдоди бузурги таърихӣ ормони деринаи миллати тоҷикро барои соҳибихтиёрии сиёсӣ ва давлатдории мустақил амалӣ намуд. Аммо ба даст овардани истиқлол танҳо оғози роҳи давлатсозӣ буд. Давлати ҷавони Тоҷикистон дар солҳои аввали соҳибистиқлолӣ бо мушкилоти бисёр сангин рӯ ба рӯ гардид. Ноустувории сиёсӣ, буҳрони иқтисодӣ, мушкилоти иҷтимоӣ ва ихтилофҳои дохилӣ ба пояҳои давлатдорӣ таъсири ҷиддӣ мерасониданд.

Дар чунин шароити ҳассос масъалаи асосӣ танҳо нигоҳ доштани истиқлол набуд, балки ҳифзи худи давлат, таъмини сулҳу субот ва муттаҳид сохтани ҷомеа буд. Таҷрибаи таърихӣ нишон дод, ки истиқлол танҳо дар сурате пойдор шуда метавонад, ки дар ҷомеа сулҳу субот, қонуният, ҳамдигарфаҳмӣ ва иродаи ягонаи сиёсӣ ҳукмфармо бошад.

Иҷлосияи XVI Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ин раванд аҳамияти махсус пайдо намуд. Дар ҳамин марҳилаи сарнавиштсоз Эмомалӣ Раҳмон ба майдони сиёсии кишвар ворид гардида, масъулияти роҳбарии давлатро ба зимма гирифт. Сиёсати асосии роҳбарияти нав ба барқарор намудани сулҳу субот, ҳифзи якпорчагии кишвар, таҳкими давлатдорӣ ва таъмини ваҳдати миллӣ равона гардид.

Маҳз дар ҳамин замина нақши Пешвои миллат дар таърихи навини Тоҷикистон мавриди таҳлил қарор мегирад. Нақши роҳбари сиёсӣ пеш аз ҳама дар қабули қарорҳои тақдирсоз, муайян намудани самтҳои стратегии давлатдорӣ ва муттаҳид намудани неруҳои ҷомеа зоҳир мегардад. Раванди расидан ба сулҳу ваҳдати миллӣ яке аз муҳимтарин саҳифаҳои таърихи соҳибистиқлолии Тоҷикистон мебошад.

Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар Тоҷикистон, ки соли 1997 ба имзо расид, барои қатъ гардидани низои дохилӣ ва оғози марҳилаи нави ҳаёти ҷомеа замина фароҳам овард. Сулҳ барои Тоҷикистон на танҳо хотимаи як давраи пуртазод, балки оғози марҳилаи нави давлатсозӣ буд. Аз ҳамин давра имкониятҳои бештар барои рушди иқтисодӣ, иҷтимоӣ, фарҳангӣ ва маънавии кишвар ба вуҷуд омаданд.

Ваҳдати миллӣ, дар навбати худ, ба яке аз арзишҳои муҳими давлатдории муосири Тоҷикистон табдил ёфт. Агар Истиқлол Тоҷикистонро ҳамчун субъекти мустақили муносибатҳои байналмилалӣ муаррифӣ карда бошад, Ваҳдати миллӣ барои таҳкими пояҳои дохилии давлатдорӣ замина фароҳам овард. Дар ин маъно Истиқлол ва Ваҳдат бо ҳам пайванди ногусастанӣ доранд.

Дар даврони соҳибистиқлолӣ Тоҷикистон марҳилаҳои муҳими рушди давлатиро аз сар гузаронид. Қабули Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соли 1994 яке аз рӯйдодҳои муҳим дар ташаккули низоми ҳуқуқии давлати мустақил гардид. Конститутсия асосҳои сохтори давлатӣ, ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд, принсипҳои ҳокимияти давлатӣ ва самтҳои асосии муносибатҳои ҷомеа ва давлатро муайян намуд.

Таҳкими давлатдории миллӣ ҳамзамон ба рушди иқтисодӣ ва иҷтимоӣ низ вобаста мебошад. Дар давоми солҳои истиқлол дар кишвар роҳҳо, нақбҳо, пулҳо, неругоҳҳо, муассисаҳои таълимӣ, тандурустӣ ва фарҳангӣ бунёд гардиданд. Дар симои шаҳрҳои Тоҷикистон, бахусус пойтахти кишвар - шаҳри Душанбе, тағйироти назаррас ба вуҷуд омад. Ин равандҳо нишон медиҳанд, ки истиқлол на танҳо мафҳуми сиёсӣ, балки имконияти воқеии созандагӣ ва рушди кишвар мебошад.

Яке аз самтҳои муҳими сиёсати давлат дар давраи истиқлол рушди соҳаи маориф ва илм ба ҳисоб меравад. Зеро истиқлоли сиёсӣ бе рушди маърифати ҷомеа, бе тарбияи насли соҳибмаърифат ва худшинос наметавонад ба таври комил пойдор бошад. Дар ин замина дастгирии ҷавонон, рушди муассисаҳои таълимӣ, омодасозии кадрҳои баландихтисос ва таҳкими иқтидори илмии мамлакат аз масъалаҳои муҳими сиёсати давлатӣ гардидааст.

Дар баробари ин, ҳифзи арзишҳои миллӣ ва эҳёи хотираи таърихӣ низ аҳамияти бузург пайдо кард. Дар давраи истиқлол ба мероси таърихию фарҳангии миллати тоҷик таваҷҷуҳи бештар зоҳир гардида, осори бузургони миллат, забони тоҷикӣ, фарҳанг, анъана ва расму ойинҳои миллӣ ҳамчун унсурҳои муҳими худшиносии миллӣ тақвият ёфтанд.

Дар ин раванд сиёсати давлатӣ дар самти тарбияи ватандӯстӣ низ аҳамияти хос дорад. Ватандӯстӣ танҳо эҳсоси муҳаббат ба сарзамин нест, балки масъулият барои ҳифзи истиқлол, эҳтироми қонун, саҳмгузорӣ дар ободии кишвар ва эҳтиром ба арзишҳои миллӣ мебошад. Насли ҷавон бояд дарк намояд, ки истиқлол арзиши ба осонӣ ба дастомада нест ва ҳифзу таҳкими он вазифаи ҳар як шаҳрванди кишвар мебошад.

Мақоми Пешвои миллат дар ин раванд пеш аз ҳама бо ташаккули сиёсати дарозмуддати давлат ва муайян намудани ҳадафҳои стратегии мамлакат вобаста аст. Дар сиёсати муосири Тоҷикистон масъалаҳои таъмини истиқлолияти энергетикӣ, раҳоӣ аз бунбасти коммуникатсионӣ, таъмини амнияти озуқаворӣ ва рушди саноат ҳамчун самтҳои муҳими стратегии давлат муайян гардидаанд. Ҳадафи чунин сиёсат эҷоди заминаҳои иқтисодии давлатдории мустақил мебошад.

Дар ҷаҳони муосир истиқлол танҳо бо доштани марзу буми муайян ва рамзҳои давлатӣ маҳдуд намешавад. Истиқлолияти воқеӣ инчунин ба мустақилияти иқтисодӣ, амнияти миллӣ, рушди илм ва технология, ҳифзи манфиатҳои миллӣ ва мавқеи устувори давлат дар муносибатҳои байналмилалӣ вобаста мебошад. Аз ин рӯ, сиёсати давлат дар самти таҳкими иқтидори иқтисодӣ ва энергетикӣ, рушди инфрасохтор ва густариши муносибатҳои байналмилалӣ аҳамияти стратегӣ дорад.

Тоҷикистон дар солҳои соҳибистиқлолӣ ҳамчун давлати мустақил дар арсаи байналмилалӣ мавқеи худро таҳким бахшид. Сиёсати хориҷии кишвар ба принсипҳои ҳифзи манфиатҳои миллӣ, ҳамкории созанда, ҳалли осоиштаи масъалаҳои минтақавӣ ва байналмилалӣ асос ёфтааст. Дар ин замина ташаббусҳои Тоҷикистон вобаста ба масъалаҳои об, иқлим ва ҳифзи пиряхҳо низ таваҷҷуҳи ҷомеаи ҷаҳониро ба худ ҷалб намудаанд.

Хусусан масъалаи об ҳамчун яке аз самтҳои муҳими сиёсати байналмилалии Тоҷикистон ҷойгоҳи махсус пайдо кардааст. Ин ташаббусҳо нишон медиҳанд, ки давлати соҳибистиқлол метавонад на танҳо масъалаҳои дохилии худро ҳал намояд, балки дар ҳалли масъалаҳои муҳими ҷаҳонӣ низ саҳм гузорад.

Дар маҷмӯъ, 35 соли истиқлолро метавон давраи ташаккул ва таҳкими давлатдории навини тоҷикон арзёбӣ кард. Дар ин муддат давлат ҳамчун ниҳоди сиёсӣ ва ҳуқуқӣ тақвият ёфта, институтҳои давлатӣ рушд карданд, пояҳои иқтисодиву иҷтимоӣ устувортар гардиданд ва мавқеи Тоҷикистон дар ҷомеаи байналмилалӣ таҳким ёфт.

Аммо ҳар дастоварди миллӣ масъулияти навро низ ба миён мегузорад. Таҷлили 35-солагии Истиқлоли давлатӣ танҳо таҷлили як санаи таърихӣ нест. Ин ҷашн бояд фурсати арзёбии роҳи тайкарда, дарки масъулияти шаҳрвандӣ ва муайян намудани ҳадафҳои нави рушди миллӣ бошад. Истиқлол моро вазифадор мекунад, ки барои ободии Ватан, таҳкими ваҳдати миллӣ, рушди иқтисод ва баланд бардоштани сатҳи зиндагии мардум саҳми худро гузорем.

Имрӯз барои насли ҷавон муҳим аст, ки таърихи истиқлолро на танҳо ҳамчун маҷмӯи санаҳо ва рӯйдодҳо, балки ҳамчун таҷрибаи зиндагии давлат ва миллат омӯзад. Дарки дурусти таърих ҷавононро ба ҳифзи арзишҳои миллӣ, эҳтироми давлатдорӣ ва масъулияти шаҳрвандӣ раҳнамун месозад.

Дар ин замина мафҳуми «Истиқлол» ва номи Пешвои миллат дар зеҳни ҷомеа бо марҳилаи муҳими таърихи навини кишвар пайванд ёфтааст. Истиқлол ҳамчун арзиши миллӣ ва сиёсӣ заминаи ҳастии давлати мустақилро ташкил медиҳад, дар ҳоле ки роҳбарии сиёсӣ ва фаъолияти институтҳои давлатӣ ба ҳифзу таҳкими он мусоидат мекунанд. Аз ин рӯ, рушди минбаъдаи Тоҷикистон низ аз устувории давлатдорӣ, ваҳдати ҷомеа, волоияти қонун ва масъулияти шаҳрвандон вобастагии амиқ дорад.

35-солагии Истиқлоли давлатӣ моро водор месозад, ки ба роҳи тайкардаи кишвар бо эҳсоси ифтихор ва ҳамзамон бо масъулияти баланд назар андозем. Истиқлол ганҷи бебаҳоест, ки онро бояд на танҳо бо сухан, балки бо меҳнати созанда, дониш, фарҳанг, ватандӯстӣ ва фаъолияти содиқона ҳифз кард.

Имрӯз Тоҷикистон ҳамчун кишвари соҳибистиқлол роҳи рушди худро идома медиҳад. Насли имрӯза масъулияти бузург дорад, ки дастовардҳои даврони истиқлолро ҳифз намуда, барои наслҳои оянда давлати боз ҳам ободу пешрафта ва ҷомеаи муттаҳиду босуботро ба мерос гузорад.

Дар ниҳоят, метавон гуфт, ки Истиқлол ва Пешвои миллат дар таърихи давлатдории навини Тоҷикистон ду мафҳуми муҳими сиёсӣ ва таърихӣ мебошанд, ки дар марҳилаи ташаккули давлати муосири тоҷикон нақши назаррас доранд. Истиқлол имкони соҳибихтиёрии сиёсӣ ва муайян намудани роҳи рушди миллиро фароҳам овард, сиёсати роҳбарияти давлат бошад ба таҳкими сулҳу субот, ваҳдати миллӣ, рушди иқтисодӣ ва баланд бардоштани ҷойгоҳи Тоҷикистон дар арсаи байналмилалӣ равона гардид.

Имрӯз, дар остонаи 35-солагии Истиқлоли давлатӣ, вазифаи ҳар як шаҳрванди Тоҷикистон аз он иборат аст, ки ба қадри ин неъмати бузурги миллӣ бирасад, сулҳу ваҳдатро чун гавҳараки чашм ҳифз намояд ва бо меҳнати ҳалол дар пешрафти Ватани маҳбуб саҳм гузорад.

Зеро Истиқлол танҳо сана нест, Истиқлол масъулияти таърихист. Ватан танҳо сарзамин нест он қарзи виҷдон аст. Ва давлатдорӣ танҳо сохтори сиёсӣ нест он ифодаи ҳастии миллат, худшиносӣ ва иродаи миллӣ мебошад.

35 соли Истиқлол барои Тоҷикистон роҳи пуршарафи давлатсозӣ, сулҳофарӣ ва созандагӣ буд. Марҳилаи нав бошад, аз ҳар шаҳрванди кишвар масъулияти бештар, дониш, меҳнат ва садоқат ба Ватанро тақозо менамояд. Ҳифзи Истиқлол, таҳкими Ваҳдати миллӣ ва рушди давлати соҳибистиқлол вазифаи муқаддаси наслҳои имрӯз ва фардои миллат аст.

Иргашева Ҷ. З.-н.и.т. омузгори кафедраи физиологияи нормалӣ