Абуалӣ Ҳусайн ибни Абдуллоҳ ибни Сино, ки бо тахаллуси Ибни Сино маъруф аст, яке аз барҷастатарин табибон ва файласуфони тољик аст, ки нуфузаш дар тибби ҷаҳонӣ садсолаҳо боқӣ мондааст. Ӯро шогирдон ва пайравонаш ҳамчун «Ал-Шайх Ал-Раис» ё марди хирадманд номидаанд. Аврупоиҳо ӯро «Шоҳзодаи табибон» номиданд. Вай ҳамчун мутафаккир ва дорои ақли Гёте ва нобиғаи Леонардо да Винчи тавсиф шудааст. Абуалӣ ибни Сино соли 980 мелодӣ дар деҳаи Афшонаи наздикии шаҳри Бухорои Осиёи Марказӣ, пойтахти давлати Сомониён дар он замон ба дунё омадааст. Падараш Абдуллоҳ аз шаҳри Балх буда, дар як деҳаи наздики Бухоро ҳокими маҳаллӣ кор мекард. Модараш Ситора буд. Абдуллоҳ дарк кард, ки писараш як фарзанди зеҳнист ва барои фарзанди нобиғааш беҳтарин мураббиҳоро гирифтан мехост. Абуалӣ ибни Сино дар 6 шашсолагӣ вақти худро ба омӯзиши ҳуқуқ ва фиқҳи исломӣ, фалсафа, мантиқ ва илмҳои табиатшиносӣ бахшидааст. Дар синни сездахсолагиаш ба омӯзиши илми тиб шуруъ кард. Дар синни ҳаждаҳсолагӣ ӯ табиби собитқадам шуда, машҳур гардид. Аз ӯ иқтибосе ҳаст, ки гуфтааст: «Тиб ба мисли математика ва метафизика илми сахту сангин нест, бинобар ин ман ба зудӣ ба пешрафтҳои бузург ноил шудам, ман табиби аъло шудам ва ба табобати беморон бо истифода аз воситаҳои тасдиқшуда шурӯъ кардам».

Вақте султони Бухоро Нӯҳ ибни Мансури сулолаи Сомониён сахт бемор шуд, Абуалӣ ибни Синоро барои муолиҷа даъват карданд. Пас аз шифо ёфтани Султон ба Ибни Сино подош дода шуд ва ба китобхонаи шоҳона дастрасӣ пайдо кард. Китобхона ганҷинаи Абуалӣ ибни Сино буд, ки дастнависҳо ва китобҳои нодирро мутолиа намуда, дониши худро боз ҳам бештар кард. Пас аз марги Султон ва шикасти сулолаи Сомониён аз дасти пешвои турк Маҳмуди Ғазнавӣ Абуалӣ ибни Сино ба Ҷурҷон дар наздикии баҳри Капс кӯчид. Ӯ дар он ҷо қисми аввали барҷастатарин асари тиббии худ «Ал Қонун фи ал Тибб»-ро, ки дар Ғарб бо номи «Канон» маъруф аст, навишт. Баъдан ба Ал-Рай (наздикии Теҳрони ҳозира) кӯчид. Дар он ҷо ҳудуди 30 китоб навиштааст. Сипас ба Ҳамадони Эрон рафт ва соли 1037 мелодӣ дар синни 57 даргузашт ва дар шаҳри Ҳамадон ба хок супурда шуд.

Абуалӣ ибни Сино тақрибан 450 асар навиштааст, ки 240-тоаш то замони мо расидааст. Баъзе китобшиносон танҳо 21 асари калон ва 24 асари хурдро номбар кардаанд, ки ба фалсафа, тиб, астрономия, геометрия, теология, филология ва санъат дахл доранд. Дар бораи фалсафа чандин китоб навиштааст, ки аз ҳама муҳимаш «Китоб ал-Шифо» («Китоби шифо») буд. Ин энсиклопедияи фалсафӣ буд, ки суннатҳои фалсафии аристотелӣ ва афлотуниро дар тақсими соҳаи дониш ба донишҳои назариявӣ (физика, метафизика ва риёзиёт) ва донишҳои амалӣ (ахлоқ, иқтисод ва сиёсат) бо теологияи исломӣ ба ҳам овард.

Бо вуҷуди ин, китоби «Ал қонун фи ал Тибб» бонуфузтарин китоби тиббист, ки аз ҷониби ӯ навишта шудааст. Он аз асри 12 то 17 китоби дарсии таълими тиббии Аврупо гардид. Гуфта мешавад, ки дар 30 соли охири асри 15 «Ал қонун фи ал Тибб» аз 15 нашри лотинӣ ва як нашри ибрӣ гузашт. «Ал қонун фи ал Тибб» ба панҷ китоб тақсим шудааст, аз ҷумла, табобати беморон бо 760 дору номбар шудаанд. Китобҳо инҳоянд:

Китоби I:

- Қисми 1: Институтҳои тиб: Таърифи тиб, вазифаҳои он, робитаи он ба фалсафа. Элементҳо, афшураҳо ва табъҳо. Органҳо ва вазифаҳои онҳо.

- Қисми 2: Сабабҳо ва нишонаҳои бемориҳо.

- Қисми 3: Диетологияи умумӣ ва профилактика.

-Қисми 4: Терапевтикаи умумӣ.

Китоби II: Дар бораи доруҳои оддӣ ва амали онҳо.

Китоби III: Бемориҳои майна, чашм, гӯш, гулӯ ва холигии даҳон, узвҳои нафас, дил, сина, меъда, ҷигар, сипурз, рӯда, гурда ва узвҳои таносул.

Китоби IV:

- Қисми 1: Дар бораи табларза.

- Қисми 2: Аломатҳо ва пешгӯиҳо.

- Қисми 3: Дар бораи таҳшинҳо.

- Қисми 4: Дар бораи захмҳо.

- Қисми 5: Дар бораи дислокатсияҳо.

- Қисми 6: Дар бораи заҳрҳо ва косметика.

Китоби V: Дар бораи омехта кардани доруҳо.

Абуалӣ ибни Сино дар китоби худ анатомияи чашмро дар баробари тавсифи бемориҳои чашм, аз қабили катаракта дуруст сабт кардааст. Вай гуфтааст, ки бемории сил гузаранда аст. Ӯ нишонаҳои диабети қанд ва намудҳои фалаҷи рӯйро тавсиф кардааст. Якчанд ихтилоли равонӣ ва бемориҳои дигаро тавсиф кардааст. Ҳашт боби «Ал қонун фи ал Тибб» ба нейроанатомияи функсионалии сутунмӯҳра, аз ҷумла, сохтор ва қисмҳои гуногуни сутунмӯҳра ва биомеханикаи он дахл дорад.

Муаллифони зиёде, дар бораи саҳми Абуалӣ ибни Сино дар тибби перинаталӣ ва дигар соҳаҳои тиб асару фишурдаҳои зиёде навиштаанд.

Дар ҳазораи таваллуди Абуалӣ ибни Сино дар соли 1980 мақолаҳои зиёде ба ифтихори ӯ ба забонҳои гуногун нашр шуданд, ки арҷгузорӣ ба ин табиби бузурги машриқзамин ва шоҳзодаи табибон мебошад.

Гулзода Маҳмадшоҳ Қурбоналӣ.

Ректори ДДТТ ба номи Абуалӣ ибни Сино,

доктори илмҳои тиб, профессор.