Миллати тоҷик аз ҷумлаи халқҳои соҳибтамаддуну фарҳангиест, ки дар масири пуршебу фарози таърих бо расму ойин, суннатҳои неки ниёгон ва арзишҳои созандаву инсонпарваронаи худ нақши арзанда гузоштааст. Ҷашну маросимҳои суннатии миллати тоҷик танҳо василаи таҷлили рӯйдодҳои таърихӣ набуда, балки таҷассуми ҷаҳонбинӣ, фарҳанг, меҳнатдӯстӣ, эҳтиром ба табиат ва арҷгузорӣ ба арзишҳои инсонӣ мебошанд. Дар миёни чунин ҷашнҳои бостонӣ Меҳргон ҷойгоҳи хосса дорад.

Меҳргон яке аз ҷашнҳои қадимии мардуми ориёитабор ба шумор рафта, таърихи он ба умқи асрҳо ва ҳазорсолаҳо мерасад. Ин ҷашн бо фарорасии фасли тирамоҳ, ҷамъоварии ҳосили кишоварзӣ, фаровонии неъматҳои замин ва шукргузорӣ аз баракати меҳнати инсон пайванди ногусастанӣ дорад. Меҳргон дар худ маънои меҳру муҳаббат, дӯстӣ, ҳамдигарфаҳмӣ, файзу баракат ва фаровониро таҷассум менамояд.

Меҳргон — ойинаи таъриху фарҳанги миллӣ:

Ниёгони мо аз қадим ба замин, об, табиат ва меҳнати созанда эҳтироми хосса доштанд. Онҳо ҳар як фасли солро бо вижагиҳои хоси худ дарк намуда, барои ҳар мавсим расму ойин ва ҷашнҳои махсус баргузор мекарданд. Меҳргон яке аз чунин ҷашнҳои муҳими суннатӣ мебошад, ки бо анҷоми марҳилаи асосии корҳои кишоварзӣ ва ҷамъоварии ҳосил иртибот доштааст.

Маънои ҷашн дар он ифода меёбад, ки инсон баъди як соли меҳнат самари заҳмати худро мебинад, аз неъматҳои ба дастомада шукргузорӣ мекунад ва барои соли оянда орзуву ниятҳои нек менамояд. Аз ин рӯ, Меҳргонро метавон ҷашни меҳнат, ҳосил, фаровонӣ ва сипосгузорӣ номид.

Меҳргон дар фарҳанги мардумӣ ҳамчунин рамзи ғалабаи некӣ бар бадӣ, равшанӣ бар торикӣ ва меҳру муҳаббат бар кинаву адоват ба ҳисоб меравад. Маҳз ҳамин паҳлуҳои маънавии ҷашн боис шудаанд, ки он дар тӯли садсолаҳо аз хотираи таърихии мардум берун наравад.

Ҷашни ҳосил ва арҷгузорӣ ба меҳнати инсон, яке аз муҳимтарин паҳлуҳои Меҳргон иртиботи он бо меҳнат мебошад. Дар фарҳанги миллӣ меҳнат ҳамеша ҳамчун арзиши бузурги инсонӣ эътироф шудааст. Деҳқон бо меҳнати суботкоронаи худ заминро обод мекунад, тухм мекорад, ҳосил мерӯёнад ва дастархони мардумро бо неъматҳои фаровон таъмин месозад.

Аз ин ҷиҳат, Меҳргон пеш аз ҳама эҳтиром ба дастони меҳнаткаш аст.

Ҳар донаи гандум, ҳар меваи боғ, ҳар сабзавоти ба дастомада натиҷаи заҳмати инсон ва неъматҳои табиат мебошад. Вақте дастархони Меҳргон бо меваҳои тирамоҳӣ, ғалладона, сабзавот ва дигар маҳсулоти кишоварзӣ ороста мешавад, дар асл меҳнати чандмоҳаи кишоварзон пеши назар меояд.

Меҳргон ба инсон меомӯзад, ки ҳеҷ дастоварде бе меҳнат ба даст намеояд. Фаровонӣ низ пеш аз ҳама натиҷаи заҳмат, масъулиятшиносӣ ва муносибати оқилона ба замину табиат мебошад.

Дар замони соҳибистиқлолии Тоҷикистон таваҷҷуҳ ба эҳёи ҷашну суннатҳои миллӣ бештар гардидааст. Ин раванд барои шинохти таърихи миллат, таҳкими худшиносии миллӣ ва тарбияи насли ҷавон дар рӯҳияи эҳтиром ба фарҳанги ниёгон аҳамияти бузург дорад.

Таҷлили Меҳргон имконият фароҳам меорад, ки мардум ба таърихи фарҳангии худ бештар рӯ оваранд, суннатҳои неки гузаштагонро омӯзанд ва онҳоро ба насли наврас расонанд.

 Имрӯз баргузории чорабиниҳои фарҳангӣ бахшида ба Меҳргон, намоиши маҳсулоти кишоварзӣ, ҳунарҳои мардумӣ, либосҳои миллӣ, мусиқӣ, суруду тарона ва дигар анъанаҳои мардумӣ ба ҷузъи муҳими эҳёи фарҳанги миллӣ табдил ёфтааст.

Ин ҳама нишон медиҳад, ки ҷашнҳои суннатӣ танҳо ёдгории гузашта нестанд. Онҳо метавонанд дар шароити имрӯза низ ба воситаи муҳими тарбияи маънавӣ, таҳкими худшиносӣ ва эҳтиром ба арзишҳои миллӣ табдил ёбанд.

Меҳргон танҳо ҷашни ҳосил нест. Номи он худ маънои амиқи маънавӣ дорад. Меҳр мафҳумест, ки бо муҳаббат, дӯстӣ, самимият ва некӣ пайванд дорад.

Дар рӯзҳои ҷашн мардум ба ҳамдигар меҳрубонӣ мекунанд, дастархони худро бо дигарон тақсим менамоянд, ба якдигар суханони нек мегӯянд ва барои ҳамдигар рӯзҳои ободу осуда орзу мекунанд. Ин суннатҳо дар ҷомеаи имрӯз низ аҳамияти хос доранд.

Дар шароите ки зиндагии босуръати муосир баъзан инсонҳоро аз ҳамдигар дур месозад, чунин ҷашнҳо мардумро ба ҳам меоранд. Онҳо имконият медиҳанд, ки эҳтиром ба падару модар, калонсолон, ҳамсояҳо, дӯстону наздикон ва умуман арзишҳои инсонӣ боз ҳам таҳким ёбанд.

Меҳргон гӯё ба ҳар як инсон паём медиҳад: меҳр варз, некӣ кун, меҳнат намо ва самари заҳмати худро бо дигарон ба таври шоиста тақсим кун.

Меҳргонро бе табиат тасаввур кардан душвор аст. Тирамоҳ фасли ҷамъбасти як давраи муҳими кишоварзӣ мебошад. Табиат дар ин фасл ранги дигар мегирад: боғҳо пур аз мева, саҳроҳо пур аз ҳосил ва ҳаво пур аз накҳати тирамоҳӣ мегардад.

Ниёгони мо аз табиат ҷудо набуданд. Онҳо вобастагии ҳаёти инсонро аз обу замин, иқлим ва муҳити зист хуб дарк мекарданд. Аз ин рӯ, ҷашнҳои суннатӣ, аз ҷумла Меҳргон, моро водор месозанд, ки ба табиат бо чашми эҳтиром назар кунем.

Имрӯз, дар шароити тағйирёбии иқлим ва афзоиши мушкилоти экологӣ, ин паҳлуи Меҳргон аҳамияти бештар пайдо мекунад. Муносибати оқилона ба замин, сарфакорона истифода бурдани об, ҳифзи муҳити зист ва рушди кишоварзии устувор масъалаҳое мебошанд, ки барои ҷомеа заруранд.

З. Арабова, дотсенти кафедраи физиологияи нормалӣ,

Т. Абдусатторов, ассистенти кафедраи физиологияи нормалӣ