Диабети қанд яке аз бемориҳои паҳншудаи мубодилаи моддаҳо ба ҳисоб меравад, ки имрӯз дар тамоми ҷаҳон мушкилоти муҳими тиббӣ ва иҷтимоӣ гардидааст. Гарчанде ташхис ва табобати муосири диабет ба дастовардҳои илмии асрҳои охир такя мекунад, таърихи омӯзиши ин беморӣ ба давраҳои қадим мерасад. Дар ин замина саҳми Абӯалӣ ибни Сино ҳамчун яке аз бузургтарин олимони тибби ҷаҳон бисёр муҳим мебошад. Ӯ дар асари машҳури худ Ал-Қонун фи-т-тиб бисёр масъалаҳои марбут ба диабети қанд, аломатҳо, сабабҳо ва усулҳои табобати онро шарҳ додааст.

Маълумоти умумӣ дар бораи Абӯалӣ ибни Сино

Абӯалӣ Ҳусайн ибни Абдуллоҳ ибни Сино соли 980 дар деҳаи Афшонаи Бухоро таваллуд шуда, соли 1037 дар Ҳамадон вафот кардааст. Ӯ файласуф, табиб, риёзидон ва донишманди бузурги Шарқ буда, дар рушди илмҳои тиб саҳми арзанда гузоштааст. Осори илмии ӯ дар Аврупо ва Шарқ садсолаҳо ҳамчун дастури асосии тиб истифода мешуданд.

Асари асосии ӯ — Ал-Қонун фи-т-тиб — энсиклопедияи бузурги тиббӣ мебошад, ки масъалаҳои физиология, бемориҳо, ташхис ва табобатро фаро мегирад.

Фаҳмиши диабети қанд дар таълимоти Ибни Сино

Ибни Сино диабети қандро ҳамчун беморие тавсиф кардааст, ки бо ташнагии зиёд, пешобкунии пайдарпай ва заъфи умумии организм алоқаманд мебошад. Ӯ қайд мекард, ки беморони гирифтори диабет оби зиёд менӯшанд ва организм зуд қувваи худро аз даст медиҳад.

Аз нигоҳи ӯ сабабҳои асосии беморӣ инҳо буданд:

вайроншавии фаъолияти гурда ва ҷигар;

истеъмоли зиёди ғизои ширин;

камҳаракатӣ;

тағйирёбии мубодилаи моеъ дар организм.

Ин мушоҳидаҳо ба фаҳмиши муосири диабет то андозае наздик мебошанд, зеро имрӯз низ омилҳои ғизо, тарзи зиндагӣ ва ихтилоли мубодилаи моддаҳо сабабҳои асосии диабет ба ҳисоб мераванд.

Усулҳои табобат аз нигоҳи Ибни Сино

Дар таълимоти Ибни Сино барои беморони диабет чунин тавсияҳо пешниҳод шудаанд:

1. Парҳези ғизоӣ

Ӯ истеъмоли аз ҳад зиёди шириниҳо ва ғизоҳои серравғанро маҳдуд мекард. Ба беморон хӯрокҳои сабук ва мутавозин тавсия дода мешуданд.

2. Фаъолияти ҷисмонӣ

Ибни Сино ҳаракат ва машқҳои ҷисмониро воситаи беҳтар намудани саломатӣ медонист. Имрӯз низ фаъолияти ҷисмонӣ яке аз роҳҳои асосии назорати диабет мебошад.

3. Табобати гиёҳӣ

Ӯ аз гиёҳҳои шифобахш барои паст кардани ташнагӣ ва беҳтар намудани фаъолияти организм истифода мебурд. Баъзе гиёҳҳое, ки дар тибби қадим истифода мешуданд, имрӯз низ дар тибби халқӣ аҳамият доранд.

4. Назорати ҳолати равонӣ

Ибни Сино ҳолати рӯҳӣ ва асабро ба саломатии инсон вобаста медонист. Ӯ таъкид мекард, ки стресс ва изтироб метавонанд бемориро шадидтар намоянд.

Муқоисаи андешаҳои Ибни Сино бо тибби муосир

Тибби муосир диабети қандро ҳамчун бемории эндокринӣ муайян мекунад, ки ба норасоии инсулин ё паст шудани таъсири он вобаста аст. Гарчанде дар замони Ибни Сино мафҳуми гормонҳо маълум набуд, мушоҳидаҳои клиникии ӯ хеле дақиқ буданд.

Имрӯз принсипҳои зерин дар табобати диабет истифода мешаванд:

парҳези дуруст;

фаъолияти ҷисмонӣ;

назорати вазн;

доруворӣ ва инсулин.

Ин принсипҳо то андозае ба тавсияҳои Ибни Сино шабоҳат доранд, ки аз сатҳи баланди дониш ва таҷрибаи тиббии ӯ шаҳодат медиҳанд.

Хулоса

Абӯалӣ ибни Сино дар рушди илми тиб саҳми бузург гузошта, масъалаҳои марбут ба диабети қандро садсолаҳо пеш таҳлил намудааст. Тавсияҳои ӯ оид ба парҳез, фаъолияти ҷисмонӣ ва тарзи ҳаёти солим имрӯз низ аҳамияти илмӣ ва амалӣ доранд. Омӯзиши осори ӯ нишон медиҳад, ки тибби классикии Шарқ заминаи муҳиме барои рушди тибби муосир ба ҳисоб меравад.

Рӯйхати адабиёт

Ал-Қонун фи-т-тиб

Таърихи тибби Шарқ.

Асосҳои эндокринология ва диабетология.

Маводҳои илмӣ оид ба диабети қанд ва таърихи тиб.

---